Wat is orthorexia nervosa?
Orthorexia nervosa is een aandoening waarbij iemand overdreven bezig is met gezond eten. Het gedrag begint vaak met de wens om beter te eten of gewicht te verliezen, maar groeit langzaam uit tot een obsessie. De focus ligt niet op de hoeveelheid voedsel, maar op de zuiverheid en kwaliteit. Producten die als ‘ongezond’ worden gezien, worden volledig vermeden. Uiteindelijk blijft een zeer beperkt voedingspatroon over, vaak met tekorten tot gevolg.
De term orthorexia nervosa werd in 1997 geïntroduceerd door arts Steven Bratman. De naam komt van het Grieks ortho (juist) en orexis (eetlust). Hoewel de stoornis nog niet officieel erkend is in het psychiatrisch handboek DSM-5, wordt ze steeds vaker besproken binnen de medische wereld.
Hoe ontstaat orthorexia nervosa?
De precieze oorzaak is nog niet bekend, maar er zijn verschillende factoren die bijdragen aan het ontstaan van orthorexia:
Psychologische factoren
Mensen met een neiging tot perfectionisme of controledrang lopen een groter risico. Gezond eten kan dan een manier worden om grip te houden op het leven of negatieve emoties te vermijden.
Sociale invloeden
Trends op sociale media, zoals de ‘fitgirl’-cultuur of de nadruk op ‘clean eating’, kunnen orthorexia versterken. Beelden van perfecte lichamen en ‘pure voeding’ zorgen ervoor dat gezonde keuzes doorschieten in dwangmatig gedrag.
Eerdere eetstoornissen
Wie in het verleden anorexia of boulimia heeft gehad, heeft meer kans om orthorexia te ontwikkelen. Het streven naar controle en ‘zuiverheid’ kan een nieuwe vorm aannemen, gericht op voeding in plaats van gewicht.
Herkenning van orthorexia nervosa
Orthorexia is te herkennen aan een aantal duidelijke kenmerken in gedrag en denken:
- Overmatige focus op wat gezond of puur is
- Steeds meer voedingsmiddelen uitsluiten
- Schuldgevoelens na het eten van ‘ongezonde’ producten
- Ondergewicht of vermoeidheid door tekorten
- Kritisch of afwijzend gedrag naar anderen over hun eetgewoonten
- Sociale isolatie door angst om iets ‘fouts’ te eten
Deze signalen kunnen wijzen op een eetstoornis die medische aandacht vereist.
Gevolgen van orthorexia nervosa
Hoewel het uitgangspunt gezond lijkt, is het voedingspatroon van iemand met orthorexia vaak eenzijdig. Hierdoor ontstaan tekorten aan belangrijke voedingsstoffen zoals eiwitten, vetten, vitamines en mineralen.
Lichamelijke gevolgen
- Gewichtsverlies en ondervoeding
- Vermoeidheid en duizeligheid
- Haaruitval en tandproblemen
- Vertraagde menstruatie of uitblijven van de cyclus
- Beschadiging van lever en nieren
Psychische en sociale gevolgen
De voortdurende controle over voeding leidt vaak tot angst en stress. Sociale situaties, zoals etentjes of feestjes, worden vermeden. Dit isolement kan leiden tot somberheid of depressie.
Behandeling van orthorexia nervosa
Een behandeling richt zich zowel op het psychische als het lichamelijke herstel. Meestal werkt een psychiater samen met een diëtist om de relatie met voeding te normaliseren.
Behandelstappen
- Bewustwording: Inzicht krijgen in het dwangmatige eetgedrag.
- Psycho-educatie: Uitleg over wat een evenwichtig eetpatroon inhoudt.
- Gedragstherapie: Werken aan meer flexibiliteit rondom eten en controle loslaten.
- Medische ondersteuning: Behandeling van lichamelijke tekorten of klachten.
De huisarts speelt vaak een centrale rol bij de eerste signalering en verwijzing. Instellingen zoals PsyQ bieden gespecialiseerde hulp voor eetstoornissen, maar hebben momenteel lange wachttijden.
Verschil tussen orthorexia en anorexia
Hoewel orthorexia en anorexia overeenkomsten hebben, ligt de nadruk bij orthorexia op kwaliteit van voeding in plaats van kwantiteit.
- Anorexia: gericht op zo min mogelijk eten, met als doel gewichtsverlies.
- Orthorexia: gericht op het vermijden van ‘ongezond’ voedsel, met als doel puurheid of gezondheid.
Toch kan orthorexia uitmonden in anorexia als de voedselbeperkingen te streng worden.
Samenvatting
Orthorexia nervosa is een eetstoornis waarbij gezond eten een dwangmatige bezigheid wordt. Wat begint als een streven naar een gezonde levensstijl, kan uitgroeien tot een patroon dat lichaam en geest schaadt. Herkenning en tijdige behandeling zijn van groot belang om herstel mogelijk te maken.
