Het gebruik van hallucinogenen krijgt de laatste jaren meer aandacht, onder meer in de context van psychiatrische behandeling. Buiten gecontroleerde onderzoeksomgevingen kan dit middelengebruik echter gepaard gaan met gezondheidsrisico’s. Een recente grootschalige Canadese cohortstudie laat zien dat patiënten die na hallucinogeen gebruik acute medische zorg nodig hadden, een verhoogde kans hebben op het ontwikkelen van manie en een bipolaire stoornis. Deze bevindingen zijn relevant voor huisartsen, die vaak als eerste betrokken zijn bij nazorg en follow-up.
Onderzoeksopzet en populatie
Cohort en dataverzameling
Het onderzoek betrof een populatiegebaseerde cohortstudie met meer dan 9 miljoen personen van 14 tot 65 jaar, geregistreerd bij het Ontario Health Insurance Plan tussen 2008 en 2022. Van deze groep kregen ruim 7000 mensen acute zorg na het gebruik van hallucinogenen.
De onderzoekers maakten gebruik van zes gekoppelde databanken met informatie over spoedeisende hulpbezoeken, ziekenhuisopnames, poliklinische contacten en relevante achtergrondkenmerken.
Uitkomsten en vergelijkingsgroepen
De primaire uitkomst was een eerste diagnose manie in een acute zorgsetting, zoals de spoedeisende hulp of een algemeen of psychiatrisch ziekenhuis. Secundaire uitkomsten waren nieuwe diagnoses van een bipolaire stoornis, zowel in de acute zorg als in de polikliniek.
De resultaten werden vergeleken tussen drie groepen:
- personen zonder hallucinogeen-gerelateerde acute zorg,
- patiënten met acute zorg om andere medische redenen,
- patiënten met acute zorg na cannabisgebruik.
De mediane follow-upduur bedroeg zeven jaar.
Belangrijkste bevindingen
Risico op manie
Patiënten die acute zorg ontvingen na hallucinogeen gebruik hadden binnen drie jaar een duidelijk hoger risico op een eerste manische episode dan vergelijkbare personen zonder dergelijke zorg. Na correctie voor leeftijd, geslacht, woonomgeving en eerdere contacten voor psychiatrische zorg of middelengebruik was dit risico ongeveer zes keer zo hoog.
Vergeleken met patiënten die om andere redenen acute zorg nodig hadden, bleef het risico op manie verhoogd, met een ongeveer tweemaal hogere kans binnen drie jaar.
Risico op bipolaire stoornis
Ook het risico op een nieuwe diagnose bipolaire stoornis was verhoogd. Dit gold zowel voor diagnoses gesteld tijdens een ziekenhuisopname of spoedcontact als voor diagnoses in de eerstelijns- of specialistische polikliniek. De kans hierop lag ongeveer drie- tot viermaal hoger dan bij personen zonder hallucinogeen-gerelateerde acute zorg.
Het risico op manie verschilde niet wezenlijk tussen patiënten met hallucinogeen-gerelateerde acute zorg en patiënten die na cannabisgebruik acute zorg nodig hadden.
Betekenis voor de huisartsenpraktijk
Signalering en follow-up
Voor huisartsen onderstrepen deze bevindingen het belang van alertheid bij patiënten die in het verleden acute zorg hebben ontvangen na hallucinogeen gebruik. Bij deze groep kan het zinvol zijn om in de jaren daarna extra aandacht te besteden aan stemmingsklachten, slaappatroon en gedragsveranderingen die kunnen passen bij manie of een bipolaire stoornis.
Context van middelengebruik
De resultaten maken duidelijk dat risico’s vooral zijn vastgesteld bij personen die medische spoedzorg nodig hadden na gebruik. Ze zijn niet zonder meer toepasbaar op alle gebruikers van hallucinogenen. Toch kan het gesprek over middelengebruik, inclusief mogelijke psychiatrische gevolgen, een vast onderdeel zijn van de anamnese en begeleiding.
Beperkingen van het onderzoek
Het onderzoek richtte zich uitsluitend op personen met ernstige klachten die tot acute zorg leidden. Daardoor zijn de bevindingen niet automatisch te vertalen naar recreatief gebruik zonder medische complicaties. Daarnaast ontbraken gedetailleerde gegevens over dosering, gebruiksfrequentie en specifieke middelen. Diagnoses waren gebaseerd op administratieve codes, wat kan leiden tot foutieve classificatie. Mildere manische episoden die niet tot zorgcontact leidden, zijn mogelijk gemist.
Tot slot
Deze grote cohortstudie laat zien dat acute ziekenhuiszorg na hallucinogeen gebruik samenhangt met een verhoogde kans op manie en bipolaire stoornis in de jaren daarna. Voor de huisarts biedt dit aanknopingspunten voor gerichte nazorg en vroegtijdige herkenning van stemmingsstoornissen bij een selecte risicogroep.
