Toen Efraim Hart eens een praatje voorbereidde over diversiteit, werd hij er door een collega op gewezen dat hij iedere keer had over ‘vrouwen met een hoofddoekje’. ‘Ik gebruikte dat verkleinwoord alleen voor die groep mensen’ licht hij toe. ‘Dat kan overkomen alsof je ze niet helemaal serieus neemt. Die uitspraak zegt iets over mijn aannames. Op het bewuste niveau heb ik geen minder beeld van vrouwen met een hoofddoek. Maar onbewust is er blijkbaar een blinde vlek.’
Psychologische veiligheid
Over het algemeen willen zorgverleners hun patiënten goed behandelen, meent Efraim Hart die zelf arts is. Niemand discrimineert, maar toch is er discriminatie, ook in de zorg. Veel dingen gebeuren met goede bedoelingen, toch gaat het vaker mis. Hart vindt het essentieel dat zijn collega hem erop durfde aan te spreken. ‘Mensen maken vaak niet met opzet fouten. Maar op een gegeven moment hebben we niet veel meer aan goede bedoelingen maar is er actie nodig. Psychologische veiligheid in de organisatie is daarbij van groot belang.’
Dubbele last
Hart richt zich in zijn werk op onder andere op vrouwen in de overgang. Hij is menopauze arts en onder meer ambassadeur voor Voices for Women, een stichting die zich inzet voor vrouwen met onbegrepen klachten. Speciale aandacht heeft hij voor vrouwen van kleur en de achterstand die zij hebben als het om diagnosestelling en behandeling gaat. ‘Vrouwen worden überhaupt vaak minder serieus genomen dan mannen’ zegt hij. ‘En door de jaren heen is er ook substantieel minder geld gegaan naar onderzoek met betrekking tot vrouwspecifieke klachten en ziektepresentatie. Dus vrouwen staan al met een-nul achter. En vervolgens zie je dat, in de hele linie, vrouwen van kleur bij bijna alle aandoeningen nadelen ondervinden ten aanzien van behandeling en diagnose in vergelijking met witte vrouwen. Deze vrouwen dragen dus een dubbele last.’
Twee jaar extra
Neem endometriose, een aandoening die sowieso moeilijk wordt (h)erkend. Bij witte vrouwen duurt dat zo’n zes tot acht jaar. Maar bij vrouwen van kleur komen daar nog twee jaar bij. Volgens Hart is de patiënt zelf verantwoordelijk voor ongeveer zes maanden van die twee jaar. ‘Het kan zijn dat buikpijn in bepaalde populaties en culturen minder wordt besproken en dat patiënten zelf minder snel aan de bel trekken. Het kan ook zijn dat de moeder vergelijkbare klachten had zonder diagnose, waardoor de pijnklachten worden genormaliseerd met opmerkingen zoals “Het hoort er nu eenmaal bij”.’
Minder serieus
De overige oorzaken van de vertraging liggen in de communicatie en in het systeem zelf. Hart: ‘Vrouwen van kleur ervaren dat hun klachten minder serieus worden genomen. Twee recente Nederlandse onderzoeken laten dat ook zien. Institutionele discriminatie speelt daarbij een rol.’
Dat gegeven wordt versterkt doordat assertiviteit in de Nederlandse zorgcontext zeer gewaardeerd wordt. Hart herkent het van zijn eigen spreekuur. ‘Sommige patiënten geven vooraf al aan wat ze willen. Als je zelf actief meedenkt en duidelijk aangeeft wat je wilt, is de kans groter dat je krijgt wat je nodig hebt, dan wanneer je verwacht dat de dokter alles voor je bepaalt.
Hoger sterfterisico
Uit Amerikaans, en ook uit Nederlands onderzoek, blijkt dat het perinatale sterfterisico bij vrouwen van kleur twee tot drie keer hoger ligt dan bij witte vrouwen. Dan gaat het om de zwangerschap, de bevalling en de eerste periode daarna. ‘Die verschillen worden vaak gewijd aan de de sociaal-economische positie’ vertelt Hart. ‘Dan wordt gezegd: vrouwen van kleur hebben vaker een lagere sociaaleconomische positie. Maar ook als we daarvoor corrigeren, zie je een hoger sterftecijfer bij vrouwen van kleur. En dat wil je toch op zijn minst gelijktrekken.’
Congres
Op het congres Cultuursensitieve zorg gaat Hart onder meer dieper in op onderzoek op dit terrein. Aan de hand van praktijkvoorbeelden laat hij zien hoe systemische ongelijkheid leidt tot verschillen in zorguitkomsten. Ook vertelt hij hoe je zorg biedt die past bij verschillende achtergronden en ervaringen.
