Op de ochtend vóór het interview gaf Charlie Obihara nog een presentatie voor kinderartsen, gynaecologen en verloskundigen over patiënten die een keizersnede weigeren. Daar zijn vaker conflicten over, weet hij, ook met mensen met een migratieachtergrond. ‘Sommige vrouwen willen bijvoorbeeld geen keizersnede omdat ze bang zijn voor stigmatisering binnen hun familie of gemeenschap omdat ze hun taak als vrouw en moeder niet correct zouden vervullen’ licht hij toe. ‘Of ze zijn bang dat het litteken niet geaccepteerd wordt door hun partner of de familie. En het kan ook zijn dat ze denken dat ze de ingreep zelf moeten betalen.’
Hogere kosten
Obihara is zelf afkomstig uit Nigeria. Hij startte zijn geneeskundeopleiding in Italië, studeerde af in Nederland en deed promotieonderzoek in Zuid-Afrika. Nu is hij kinderarts in het Elisabeth- TweeSteden Ziekenhuis in Tilburg en expert op het gebied van Diversiteit & Inclusie. En op dat gebied moet nog veel gebeuren, vindt hij.
Om bij zijn presentatie van die ochtend te blijven. In de casus die hij behandelde, moest het net geboren kind gereanimeerd worden. De moeder had een keizersnede geweigerd, daarom was er toch gestart met een natuurlijke bevalling. Zoals verwacht, verliep dat niet goed en moest de vrouw uiteindelijk toch, met spoed, geopereerd worden. ‘En dat kostte duizenden euro’s meer dan een keizersnede die van tevoren gepland was’ vervolgt Obihara. ‘Er was eerst een vacuüm-extractie geprobeerd maar dat was niet gelukt. Vervolgens moest er met spoed een operatiekamerteam worden opgeroepen. Bovendien was het kind in gevaar. Zo’n situatie is frustrerend voor iedereen.’
Ontbreken van cultuur-sensitieve gesprekstechnieken
Dit soort situaties kan voorkomen worden als zorgverleners zich bewuster zijn van culturele verschillen en weten wanneer en hoe ze op een andere manier kunnen communiceren, meent Obihara. ‘Gesprekstechnieken om culturele verschillen te overbruggen, worden onvoldoende aangeboden in de medische opleiding. Het is nu “one-size fits all’, je communiceert met patiënten zoals je het gewend bent en geleerd hebt. Dat betekent in de Nederlandse zorg: met korte zinnen, zo direct en efficiënt mogelijk.’
Relatie opbouwen
Volgens Obihara zijn zakelijke relaties in Nederland vooral op de inhoud gebouwd. Mensen hebben vertrouwen in de ander als afspraken worden nagekomen. In veel andere culturen ontwikkelt vertrouwen zich met de opbouw van een relatie. Zorgverleners zouden daar meer rekening mee moeten houden, zeker als het om patiënten uit een andere cultuur gaat. Hoe bouw je zo’n relatie op? Dat begint met iemand zich welkom laten voelen, vindt Obihara. Hij noemt een voorbeeld. ‘Stel een patiënt komt te laat op het spreekuur. Als zorgverlener raak je dan al snel geïrriteerd omdat je daarna uitloopt. Als je die irritatie onprofessioneel laat blijken, is de relatie al snel verstoord. Maar als je onderzoekt waarom de patiënt te laat is en bijvoorbeeld blijkt dat hij geen parkeerplaats kon vinden of te lang bij de inschrijfbalie moest wachten, ontvang je mensen heel anders. Zeker als je erkent dat dat ook vervelend voor ze kan zijn.’
Minder discussie
Small-talk, de verbinding met elkaar aangaan. Nederlanders zijn daar dar niet goed in, vindt Obihara. ‘De Nederlandse zorg is heel efficiënt maar ook een beetje harteloos. Verbinding maken, wordt al snel gezien als tijdverlies. Terwijl als je dat vertrouwen hebt, dan komen slecht-nieuwsgesprekken anders over en is er later veel minder discussie. Dan neemt de patiënt bijvoorbeeld veel sneller van je aan dat er een keizersnede nodig is omdat haar baarmoeder een andere vorm heeft dan die van haar moeder en zussen.’
Referentiekader
Obihara gaat dieper op het onderwerp in tijdens het congres Cultuursensitieve zorg op 5 juni. Daar laat hij onder meer een film zien over hoe wij onbewust mensen die op ons lijken positiever beoordelen. Ook licht hij bruikbare modellen voor interculturele communicatie toe. ‘De eerste stap naar goede cultuursensitieve communicatie is je eigen cultuur kennen en weten wat je referentiekader is’ benadrukt hij. ‘Als je denkt dat iedereen de zorg op dezelfde manier ziet, dan kun je de plank aardig misslaan.’
Charlie Obihara is coauteur van ‘Interculturele Communicatie in de Zorg’ en ‘Naar een Inclusieve Opleiding’
