Van insectenbeet tot hersenvliesontsteking
De zaal zat bomvol – en dat zegt iets. Berkhout, tevens Medisch Directeur Ogen bij Bergman Clinics, nam huisartsen mee langs de meest voorkomende oogaandoeningen: van de relatief onschuldige insectenbeet tot cellulitis orbita, een ernstige infectie van het oogkasweefsel die in het ergste geval kan doorslaan naar de hersenen. Bij dat laatste hoef je als huisarts niet lang te twijfelen: direct door naar de specialist.
Maar lang niet alle rode ogen vragen om een spoedverwijzing. In veel gevallen kan de huisarts prima zelf behandelen — míts de diagnose klopt. En daar zit hem de uitdaging. Want het verschil zien tussen een herpesinfectie en een bacterieel ooginfect? Dat vraagt net wat meer kennis dan een oppervlakkige beschadiging van het hoornvlies.
Soa’s die je liever niet mist
Speciale aandacht vroeg Berkhout voor conjunctivitis als gevolg van een soa — met name chlamydia en gonorroe. Gonorroe ziet er tamelijk heftig uit, waarschuwde ze het publiek alvast vóór de foto verscheen: een roodomrand oog met fors pusverlies. Omdat zo’n infectie het hoornvlies kan aantasten, is verwijzing naar de oogarts hier altijd aangewezen.
Wanneer zelf behandelen, wanneer verwijzen?
Berkhout liet tijdens haar sessie een reeks veelvoorkomende aandoeningen zien en gaf per categorie concrete handvaten. Niet elk rood oog vraagt om een spoedverwijzing, maar sommige wel, en het onderscheid is cruciaal. Een greep uit haar overzicht:
Insectenbeet
Relatief onschuldig. Vaak een opvallend gezwollen ooglid, maar zonder visusbedreiging. Kan in de eerste lijn worden behandeld en gevolgd.
Hoornvliesletsels (cornea)
Een oppervlakkige beschadiging van het hoornvlies is doorgaans goed herkenbaar en behandelbaar in de eerste lijn. Verwijzing is niet standaard nodig, tenzij de klachten aanhouden of verergeren.
Herpesinfectie vs. bacterieel ooginfect
Hier begint het onderscheid wat meer kennis te vragen. Beide kunnen op elkaar lijken, maar vragen om een andere behandeling. Een herpesinfectie van het oog vereist antivirale middelen; een bacterieel infect antibiotica. Foutieve behandeling kan schade aan het hoornvlies veroorzaken. Bij twijfel: laat een medisch specialist meedenken of verwijs de patiënt.
Uveitis vs. conjunctivitis
Twee aandoeningen die voor een huisarts lastig van elkaar te onderscheiden zijn, maar waarvan de behandeling sterk verschilt. Conjunctivitis is relatief onschuldig; uveitis is een ontsteking dieper in het oog die, als ze wordt gemist, kan leiden tot blijvende visusschade. Pijn, lichtschuwheid en een verminderde visus zijn alarmsignalen die vragen om snelle verwijzing.
Conjunctivitis door een soa (chlamydia / gonorroe)
Altijd doorverwijzen naar de oogarts. Gonorroe in het bijzonder kan het hoornvlies aantasten en vraagt om snelle gerichte behandeling. Hoe te herkennen: fors pusverlies, sterk rood oog en denk ook aan de seksuele anamnese.
Cellulitis orbita
Een ernstige infectie van het oogkasweefsel die in het ergste geval kan doorslaan naar de hersenen. Dit is een spoedgeval: direct verwijzen naar de tweede lijn, zonder aarzeling. Herkenningskenmerken zijn pijn bij oogbewegingen, proptosis (uitpuilend oog) en koorts naast het rode, gezwollen ooglid.
Het oog: nog steeds onderbelicht
Na afloop was Berkhout duidelijk: het oog is voor veel huisartsen nog altijd een relatief onbekend terrein. „De ogen krijgen in de opleiding maar twee of drie weken aandacht, terwijl er enorm veel verschillende aandoeningen en diagnoses zijn. Bovendien is het oog kwetsbaar — en dat maakt dat veel huisartsen het gewoon een beetje spannend vinden om te onderzoeken.”
Dat huisartsen en optometristen in de eerste lijn samen al veel kunnen opvangen, is een goede ontwikkeling, benadrukt Berkhout. Komt de eerste lijn er niet uit, dan is de stap naar de tweede lijn snel gezet. Bij Bergman Clinics zijn 90 gespecialiseerde oogartsen actief op 18 locaties in Nederland. „We doen in principe alles: van diabetische netvliesaandoeningen tot de spoedaandoeningen die ik in mijn presentatie liet zien. Altijd volgens dezelfde protocollen en kwaliteitscriteria.” Huisartsen kunnen bovendien laagdrempelig overleggen over spoedsituaties, nog vóór ze een patiënt insturen. Maar ook niet spoedvragen kunnen via het meedenkadvies in Zorgdomein worden gesteld.
„Met 90 gespecialiseerde oogartsen zijn we in feite het grootste oogziekenhuis van Nederland.”
De cijfers onderschrijven dat: Bergman Clinics verzorgt inmiddels 16 procent van alle oogzorg in Nederland. Niet voor niets noemt Berkhout haar organisatie wel eens ‘het grootste oogziekenhuis van Nederland’.
