Wat is vitiligo?
Vitiligo is een (meestal) chronische pigmentstoornis waarbij scherp begrensde witte huidafwijkingen ontstaan door verlies van melanocyten. De aandoening is niet besmettelijk en heeft geen gevolgen voor de algemene gezondheid. Wel kan vitiligo een grote psychosociale impact hebben. Volgens Thuisarts (NHG) neemt vitiligo vaak langzaam toe, gaat het zelden vanzelf over en is het effect van behandeling wisselend.
De exacte oorzaak van vitiligo is onbekend. Waarschijnlijk speelt een combinatie van genetische aanleg en auto-immuunprocessen een rol. Vitiligo kan op elke leeftijd ontstaan en komt voor bij ongeveer 0,5–1% van de bevolking.
Klinisch beeld
Vitiligo presenteert zich als melkwitte, scherp begrensde maculae of plaques. De afwijkingen zijn vaak symmetrisch verdeeld over het lichaam en komen vooral voor in het gelaat, op de handen en voeten, in lichaamsplooien en rond lichaamsopeningen. Soms ontstaan nieuwe plekken op plaatsen waar eerder sprake was van wrijving of huidtrauma (het koebnerfenomeen). Door het ontbreken van pigment is de aangedane huid gevoeliger voor zonverbranding.
Diagnostiek in de eerste lijn
De diagnose vitiligo wordt in de meeste gevallen klinisch gesteld op basis van het karakteristieke uiterlijk en het beloop. Aanvullend onderzoek is doorgaans niet nodig. Hoewel vitiligo geassocieerd kan zijn met andere auto-immuunziekten, met name schildklieraandoeningen, adviseert de Nederlandse dermatologische richtlijn om aanvullend laboratoriumonderzoek alleen te verrichten wanneer anamnese of lichamelijk onderzoek daar aanleiding toe geven.
Voorlichting en niet-medicamenteus beleid
Voorlichting vormt een essentieel onderdeel van het beleid in de huisartsenpraktijk. Het is belangrijk patiënten duidelijk te maken dat vitiligo onschuldig en niet besmettelijk is, maar dat het beloop moeilijk te voorspellen is en dat behandeling niet altijd tot zichtbare repigmentatie leidt. Zonbescherming verdient aandacht, omdat depigmenteerde huid sneller verbrandt en blootstelling aan zonlicht het contrast tussen aangedane en niet-aangedane huid kan vergroten.
Camouflage, bijvoorbeeld met camouflagetherapie of make-up, kan bijdragen aan verbetering van de kwaliteit van leven en wordt in de richtlijnen expliciet genoemd als ondersteunende maatregel. Daarnaast is het van belang om aandacht te besteden aan de psychosociale impact van vitiligo. Schaamte, onzekerheid en vermijdingsgedrag komen regelmatig voor en kunnen aanleiding zijn om aanvullende ondersteuning te bespreken, bijvoorbeeld via de POH-GGZ.
Medicamenteuze behandeling en specialistische zorg
Niet iedere patiënt met vitiligo heeft een behandelwens. Medicamenteuze behandeling wordt vooral overwogen bij cosmetische of psychosociale hinder, bij actieve uitbreiding of bij zichtbare locaties zoals het gelaat en de handen. Volgens de Nederlandse dermatologische richtlijn hebben topische calcineurineremmers, zoals tacrolimus en pimecrolimus, een belangrijke plaats in de niet-chirurgische behandeling van vitiligo, met name bij afwijkingen in het gelaat. Topicale corticosteroïden kunnen eveneens worden ingezet, maar vereisen een zorgvuldige afweging in verband met mogelijke bijwerkingen.
Bij uitgebreidere of therapieresistente vitiligo kan in de tweede lijn fototherapie worden overwogen. Voor de huisarts is vooral verwachtingsmanagement van belang, aangezien het effect van behandeling wisselend is en vaak tijdelijk.
Wanneer verwijzen?
Verwijzing naar de dermatoloog is aangewezen bij diagnostische twijfel, snelle progressie, uitgebreide vitiligo of bij een duidelijke behandelwens van de patiënt. Ook bij kinderen met vitiligo en bij patiënten met een grote psychosociale belasting is laagdrempelig verwijzen passend.
Follow-up en patiënteninformatie
In de follow-up ligt de nadruk op het evalueren van hinder en kwaliteit van leven en op het alert blijven op klachten die kunnen wijzen op geassocieerde auto-immuunziekten. Voor betrouwbare en begrijpelijke patiënteninformatie kan worden verwezen naar Thuisarts.nl, dat aansluit bij de NHG-richtlijnen.
