“Ik slik al een paar jaar iedere avond melatonine. Daar kun je toch geen kwaad mee?”
Weinig middelen zijn zo vanzelfsprekend geworden als melatonine. Het ligt in vrijwel iedere drogist, wordt aangeprezen op sociale media en geldt voor veel mensen als het ‘veilige alternatief’ voor slaapmedicatie.
Ook in de spreekkamer komt het onderwerp regelmatig terug.
“Moet ik melatonine nemen?”
“Kan ik het gewoon blijven gebruiken?”
“Is het eigenlijk een slaapmiddel?”
Het korte antwoord op die laatste vraag is verrassend.
Eigenlijk niet.
📚 Dossier: Van TikTok-slaaphypes naar wetenschappelijk bewijs
Iedere week lijkt er een nieuwe slaaphype op sociale media te verschijnen. Sommige adviezen zijn verrassend goed onderbouwd. Andere lopen ver vooruit op de wetenschap.
In dit dossier onderzoekt BSL de populairste slaaphypes van dit moment. Niet om ze direct af te schrijven, maar om één vraag te beantwoorden:
Wat zegt het wetenschappelijke bewijs – en wat kunt u patiënten hierover adviseren?
De artikelen in dit dossier vormen samen een praktische gids voor zorgverleners die feiten van hypes willen onderscheiden. Op 16 september gaat slaapwetenschapper dr. Merijn van de Laar tijdens het gratis webinar Slaapfeiten & Slaaphypes dieper in op de wetenschap achter deze en andere veelbesproken slaapadviezen.
Waarom is melatonine zo populair?
Melatonine heeft een bijna ideaal imago.
Het is ‘lichaamseigen’.
Vrij verkrijgbaar.
En het klinkt vriendelijker dan slaapmedicatie.
Daardoor ontstaat gemakkelijk de indruk dat het een natuurlijk slaapmiddel is dat je iedere avond kunt gebruiken als je slecht slaapt.
Maar dat is een hardnekkig misverstand.
Melatonine is geen slaapmiddel
Melatonine maakt je niet slaperig zoals benzodiazepinen of andere slaapmedicatie dat doen.
Het hormoon helpt vooral bij het regelen van de biologische klok.
Dat is een belangrijk verschil.
Bij een verstoord slaap-waakritme — bijvoorbeeld bij een jetlag of een vertraagde slaapfase — kan melatonine zinvol zijn.
Bij chronische slapeloosheid zonder verstoring van de biologische klok is het effect vaak veel beperkter dan patiënten verwachten.
Wat zegt de wetenschap?
Het wetenschappelijke bewijs is genuanceerd.
Voor sommige indicaties is melatonine goed onderzocht.
Bijvoorbeeld:
- jetlag;
- vertraagde slaapfase;
- bepaalde circadiane ritmestoornissen.
Voor chronische slapeloosheid bij volwassenen zijn de effecten gemiddeld klein. Bovendien spelen dosering én vooral het tijdstip van inname een veel grotere rol dan veel gebruikers beseffen.
Juist dat tijdstip gaat in de praktijk regelmatig mis.
Het oordeel
🟡 Goed onderbouwd bij de juiste indicatie. Geen universeel slaapmiddel.
Melatonine verdient geen plaats in het rijtje ‘wondermiddelen’.
Maar het verdient ook niet de reputatie dat het “toch niets doet”.
De werkelijkheid zit daar precies tussenin.
Waarom gaat het zo vaak mis?
Online wordt melatonine meestal gepresenteerd als iets dat je neemt vóór het slapengaan.
Dat lijkt logisch.
Maar afhankelijk van de indicatie kan juist het tijdstip waarop melatonine wordt ingenomen bepalend zijn voor het effect.
Daardoor ontstaan twee problemen.
Mensen die er waarschijnlijk baat bij zouden hebben, gebruiken het soms op het verkeerde moment.
En mensen zonder passende indicatie verwachten juist een effect dat melatonine biologisch gezien helemaal niet hoeft te hebben.
Wat kunt u patiënten adviseren?
Een praktisch antwoord kan zijn:
“Melatonine kan zeker zinvol zijn, maar niet voor iedereen en niet bij iedere vorm van slapeloosheid. Het is vooral bedoeld om de biologische klok te beïnvloeden, niet om mensen simpelweg in slaap te brengen.”
Dat voorkomt dat melatonine wordt gezien als een onschuldig slaapvitamine die iedereen langdurig kan gebruiken.
De echte hype
Misschien is melatonine zelf niet eens de grootste hype.
De grootste hype is misschien wel het idee dat natuurlijk automatisch betekent dat iets altijd werkt én altijd geschikt is.
Juist dat misverstand komt zorgverleners dagelijks tegen.
Tot slot
Melatonine is waarschijnlijk het meest besproken slaapsupplement van Nederland.
Niet omdat het waardeloos is.
Maar omdat de verwachtingen vaak niet aansluiten bij de manier waarop het hormoon daadwerkelijk werkt.
Voor zorgverleners ligt daar een mooie kans. Niet door melatonine af te raden, maar door uit te leggen wanneer het wél zinvol is — en wanneer patiënten waarschijnlijk meer baat hebben bij een andere aanpak.
Volgende aflevering
Ashwagandha.
Een kruid dat volgens sociale media stress verlaagt, cortisol remt én de slaap verbetert. Maar hoeveel van die claims blijven overeind als je de wetenschappelijke literatuur erbij pakt?
Webinar: Slaapfeiten & slaaphypes
Op 16 september verzorgt slaapwetenschapper dr. Merijn van de Laar het gratis webinar Slaapfeiten & slaaphypes. Tijdens dit webinar bespreekt hij welke populaire slaapadviezen wetenschappelijk goed zijn onderbouwd, welke nog onzeker zijn en welke vooral gebaseerd zijn op aannames of marketing. Daarbij vertaalt hij de wetenschap naar praktische adviezen voor de dagelijkse praktijk.
De serie Slaapfeiten & Slaaphypes
Dit artikel is onderdeel van de serie Slaapfeiten & Slaaphypes, waarin we populaire slaaptrends en slaaphypes toetsen aan de wetenschap. Bekijk de complete serie of lees direct verder over magnesium als supplement voor betere nachtrust?
