Slaap speelt een belangrijke rol in de gezondheid van de hersenen, maar hoeveel slaap optimaal is, blijft onderwerp van onderzoek. Een nieuwe studie, gepubliceerd in Alzheimer’s & Dementia, laat zien dat volwassenen die structureel lang slapen hogere bloedspiegels hebben van phosphorylated tau 181 (p-tau181), een biomarker die in verband wordt gebracht met de ziekte van Alzheimer.
De onderzoekers benadrukken dat het onderzoek geen oorzakelijk verband aantoont. Lang slapen lijkt eerder een mogelijke marker van vroege neurodegeneratieve veranderingen dan een oorzaak van dementie.
Lang slapen hangt samen met hogere p-tau181-spiegels
Onderzoekers analyseerden gegevens van 2.410 deelnemers uit de bekende Framingham Heart Study, met een gemiddelde leeftijd van ongeveer 70 jaar. De relatie tussen zelfgerapporteerde slaapduur en verschillende bloedbiomarkers van neurodegeneratie werd onderzocht.
Na correctie voor leeftijd, geslacht, depressie, obstructief slaapapneu, nierfunctie en genetische aanleg (APOE ε4) bleek uitsluitend p-tau181 significant geassocieerd met een langere slaapduur.
De relatie was niet lineair. Vanaf ongeveer 8,5 tot 9 uur slaap per nacht namen de p-tau181-spiegels toe, waarbij de stijging het sterkst werd bij personen die gemiddeld meer dan 10 uur per nacht sliepen.
Mogelijke aanwijzing voor vroege neurodegeneratie
P-tau181 geldt als een van de meest veelbelovende bloedbiomarkers voor de ziekte van Alzheimer. Verhoogde spiegels worden in verband gebracht met de vorming van taupathologie in de hersenen en kunnen al jaren vóór het ontstaan van klinische dementie aantoonbaar zijn.
Volgens de onderzoekers ondersteunt de studie de hypothese dat een toenemende slaapbehoefte mogelijk een vroeg symptoom is van neurodegeneratieve processen, in plaats van een risicofactor op zichzelf.
Dit sluit aan bij eerdere onderzoeken waarin zowel zeer korte als juist zeer lange slaapduur geassocieerd werd met cognitieve achteruitgang.
Niet alle biomarkers lieten hetzelfde patroon zien
Naast p-tau181 werden ook andere biomarkers van neurodegeneratie onderzocht.
Aanvankelijk leken meerdere eiwitten samen te hangen met de slaapduur, maar deze associaties verdwenen na correctie voor nierfunctie. Alleen de relatie tussen langere slaapduur en p-tau181 bleef statistisch significant.
Dit suggereert dat juist deze biomarker mogelijk specifiek samenhangt met Alzheimer-gerelateerde processen.
Nog geen aanleiding voor screening
De onderzoekers benadrukken dat het om een cross-sectionele studie gaat, waardoor geen uitspraken kunnen worden gedaan over causaliteit. Evenmin betekent een langere slaapduur dat iemand de ziekte van Alzheimer zal ontwikkelen.
Prospectieve studies moeten uitwijzen of een toegenomen slaapduur daadwerkelijk een vroege voorspeller is van neurodegeneratie en of bloedbepalingen van p-tau181 in de toekomst een rol kunnen krijgen bij risicostratificatie.
Tot slot
Een nieuwe analyse van de Framingham Heart Study laat zien dat mensen die structureel ongeveer negen uur of langer per nacht slapen hogere bloedspiegels hebben van p-tau181, een biomarker die geassocieerd is met de ziekte van Alzheimer. Hoewel een oorzakelijk verband ontbreekt, ondersteunen de resultaten de gedachte dat een toenemende slaapduur een vroeg signaal kan zijn van neurodegeneratieve veranderingen.
Voor de eerstelijn betekent dit vooral dat veranderingen in het slaappatroon bij oudere patiënten, zeker in combinatie met cognitieve klachten, aandacht verdienen als onderdeel van een bredere beoordeling van de hersengezondheid.
