Anamnese
Een 39-jarige vrouw bezoekt de huisarts vanwege aanhoudende vermoeidheid sinds ruim een jaar. Zij voelt zich bij het ontwaken niet uitgerust en heeft overdag moeite om zich te concentreren. Op haar werk als administratief medewerker merkt zij dat zij trager werkt en sneller fouten maakt. In het weekend slaapt zij langer uit, maar ook dan ervaart zij geen herstel.
Zij geeft aan gemiddeld zeven tot acht uur per nacht in bed te liggen. Het inslapen duurt meestal niet langer dan 20 minuten. Zij wordt echter meerdere keren per nacht wakker, vaak zonder duidelijke reden. Soms moet zij ’s nachts naar het toilet, soms wordt zij wakker met een onrustig gevoel. Haar partner heeft opgemerkt dat zij onrustig slaapt en regelmatig met haar benen beweegt. Snurken ontkent zij, evenals ademstops.
Overdag heeft zij een sterke neiging om te gapen en kan zij zich moeilijk staande houden tijdens rustige activiteiten, zoals vergaderingen of autorijden in de avonduren. Zij valt niet plotseling in slaap. Er zijn geen episodes van spierverslapping, hallucinaties of slaapverlamming.
De patiënte gebruikt geen slaapmedicatie. Wel drinkt zij in de avond één tot twee glazen wijn “om tot rust te komen”. Koffie drinkt zij tot in de namiddag. Er is sprake van lichte stemmingsklachten, die zij zelf toeschrijft aan de aanhoudende vermoeidheid. De voorgeschiedenis vermeldt geen relevante somatische aandoeningen. Er is geen recente zwangerschap geweest.
Lichamelijk onderzoek
De patiënte oogt vermoeid, maar is helder en adequaat. De bloeddruk bedraagt 118/76 mm Hg, pols 72/min. BMI 23 kg/m². Hart- en longauscultatie zijn normaal. Er zijn geen tekenen van anemie of schildkliervergroting. Neurologisch onderzoek toont geen afwijkingen.
Differentiaaldiagnose
Bij chronische vermoeidheid en niet-verkwikkende slaap zijn meerdere oorzaken te overwegen:
- Insomnie: past bij nachtelijk wakker worden, maar de patiënte heeft geen moeite met inslapen en ligt voldoende uren in bed.
- Obstructieve slaapapneu: minder waarschijnlijk gezien het ontbreken van snurken, ademstops en overgewicht.
- Rustelozebenensyndroom of periodieke beenbewegingen tijdens de slaap: nachtelijke onrust, frequente micro-ontwakingen en vermoeidheid overdag passen hierbij.
- Depressieve stoornis: kan slaapklachten en vermoeidheid geven, maar stemmingsklachten lijken secundair.
- Somatische oorzaken zoals anemie of schildklierfunctiestoornissen: moeten worden uitgesloten.
- Slechte slaaphygiëne: alcoholgebruik in de avond kan slaapfragmentatie verergeren.
De beschrijving van onrustige slaap, nachtelijke beenbewegingen volgens de partner en het ontbreken van herstel na voldoende slaap maakt een slaapbewegingsstoornis waarschijnlijk.
Beleid
De huisarts verricht aanvullend bloedonderzoek, waarbij geen aanwijzingen worden gevonden voor anemie, ontsteking of schildklierfunctiestoornissen. Ferritine blijkt laag-normaal.
In overleg met de patiënte wordt gestart met leefstijladviezen gericht op slaaphygiëne: stoppen met alcohol in de avond, beperken van cafeïne na de middag en vaste bedtijden. Daarnaast wordt ijzersuppletie gestart.
Gezien de aanhoudende klachten volgt verwijzing naar een slaapcentrum. Polysomnografie toont frequente periodieke beenbewegingen tijdens de slaap, met herhaalde korte ontwakingen. Er worden geen ademhalingsstoornissen gezien.
Op basis hiervan wordt een slaapgerelateerde bewegingsstoornis vastgesteld. Na start van medicamenteuze behandeling en voortzetting van niet-medicamenteuze maatregelen neemt de slaapkwaliteit toe en verminderen de klachten van overdagse vermoeidheid.
Leerpunten voor de huisartsenpraktijk
- Niet-verkwikkende slaap kan optreden ondanks een normale slaapduur.
- Nachtelijke onrust en vermoeidheid overdag hoeven niet altijd samen te gaan met snurken of apneus.
- Alcoholgebruik in de avond kan slaapfragmentatie versterken.
- Slaapstoornissen presenteren zich vaak met aspecifieke klachten zoals concentratieproblemen en stemmingsveranderingen.
- Gerichte anamnese, eventueel aangevuld met partnerobservaties, is cruciaal bij het herkennen van slaapstoornissen.
