De ziekte van Parkinson komt in Nederland niet overal even vaak voor. Nieuw onderzoek van Universiteit Utrecht en Radboudumc brengt voor het eerst op landelijke schaal in kaart hoeveel nieuwe diagnoses jaarlijks worden gesteld en hoe deze geografisch zijn verdeeld. De analyse beslaat de periode 2017–2022 en biedt waardevolle inzichten voor huisartsen, specialisten en beleidsmakers.
Landelijke analyse van nieuwe diagnoses
Methode en databronnen
Voor dit onderzoek zijn verschillende databronnen gecombineerd, waaronder overlijdensakten, medicatiegegevens, ziekenhuisregistraties en zorgverzekeringsclaims. Deze informatie is gekoppeld aan demografische en sociaaleconomische gegevens. Op basis hiervan is het aantal nieuwe diagnoses van Parkinson per jaar vastgesteld en per regio in beeld gebracht.
Stabiele incidentie, groeiend totaal aantal patiënten
Uit de analyse blijkt dat het aantal nieuwe diagnoses, gecorrigeerd voor bevolkingsomvang, stabiel is gebleven. Gemiddeld werden tussen 2017 en 2022 jaarlijks 3.724 nieuwe patiënten met Parkinson vastgesteld. Tegelijkertijd neemt het totaal aantal mensen met Parkinson toe. Dit wordt verklaard doordat patiënten langer leven met de aandoening. Overlijden gebeurt vaker mét Parkinson dan dóór Parkinson, mede dankzij verbeterde zorg en gespecialiseerde netwerken zoals ParkinsonNet.
Duidelijke regionale verschillen
Noord-zuidverschil
De studie laat zien dat Parkinson vaker voorkomt in de noordelijke provincies dan in het zuiden van Nederland. Deze geografische variatie is consistent over meerdere jaren en roept vragen op over mogelijke verklarende factoren.
Demografische kenmerken
Naast regionale verschillen zijn er duidelijke patronen naar persoonskenmerken:
- Mannen krijgen vaker Parkinson dan vrouwen.
- Het risico neemt toe met de leeftijd, met een hoogste frequentie tussen 75 en 85 jaar.
- Personen met een hogere sociaaleconomische positie, zoals een hoger opleidingsniveau, krijgen vaker de diagnose.
Omgeving en langdurige blootstelling
Geen directe koppeling met één factor
De ruimtelijke verdeling van Parkinson komt niet één-op-één overeen met bekende risicofactoren zoals luchtverontreiniging of intensieve landbouw. Zo is de luchtkwaliteit in delen van Noord-Nederland relatief gunstig, terwijl daar toch meer diagnoses worden gezien. Dit betekent niet dat omgevingsinvloeden geen rol spelen.
Belang van cumulatieve blootstelling
Blootstelling aan omgevingsfactoren werkt vermoedelijk over een lange periode, van minimaal tien jaar en waarschijnlijk langer. In dit onderzoek is gekeken naar het woonadres op het moment van diagnose. Omdat mensen verhuizen en hun leef- en werkomstandigheden veranderen, worden verbanden met specifieke factoren pas duidelijk bij onderzoek op individueel niveau, inclusief woon- en werkgeschiedenis.
Lopend en toekomstig onderzoek
OBO2- en PD-PEST-onderzoek
Om meer inzicht te krijgen in individuele blootstelling loopt momenteel het landelijke OBO2-programma, uitgevoerd door onder andere RIVM, Nivel en het IRAS van Universiteit Utrecht. Binnen dit programma wordt onderzocht of blootstelling aan bestrijdingsmiddelen samenhangt met het ontstaan van ziekten, waaronder Parkinson.
Daarnaast loopt het PD-PEST-onderzoek, een samenwerking tussen Radboudumc en IRAS. Dit patiënt-controleonderzoek richt zich specifiek op de rol van pesticiden en andere omgevingsfactoren bij Parkinson en is tot nu toe het grootste in zijn soort in Nederland.
De ziekte van Parkinson in Nederland
Klinisch beeld
In Nederland leven naar schatting 63.000 mensen met Parkinson. De aandoening kent een breed spectrum aan klachten, waaronder tremor, traagheid van bewegen en spierstijfheid, maar ook niet-motorische symptomen zoals stemmingsproblemen, slaapstoornissen en cognitieve achteruitgang. Parkinson is een progressieve aandoening waarvoor nog geen genezende behandeling bestaat.
Ontstaansmechanisme
De ziekte ontstaat door het afsterven van dopamine-producerende zenuwcellen in de hersenen. De precieze oorzaak is onbekend. Waarschijnlijk gaat het om een samenspel van genetische aanleg en langdurige blootstelling aan verschillende omgevingsfactoren.
