Anamnese
Een 34-jarige man komt op het spreekuur vanwege sinds ruim zes maanden bestaande huidklachten. Hij heeft jeukende, rode plekken op beide onderarmen, de hals en sinds kort ook in het gelaat. De jeuk is intens en verstoort zijn slaap. Krabben geeft kortdurende verlichting, maar verergert de huidafwijkingen zichtbaar.
Hij is eerder meerdere keren bij de huisarts geweest. Er is behandeld met indifferente zalven en later met een klasse 2-corticosteroïd, wat telkens tijdelijk verbetering gaf. Na stoppen keren de klachten binnen enkele dagen terug, vaak heftiger dan voorheen.
De patiënt werkt als zelfstandig IT-consultant en werkt grotendeels vanuit huis. Hij is lichamelijk gezond en gebruikt geen medicatie. Hij heeft geen astma of allergieën in de voorgeschiedenis en als kind geen constitutioneel eczeem gehad. In de familie komt eczeem niet voor.
Opvallend is dat de klachten vooral in de avond en ’s nachts verergeren. Douchen geeft tijdelijke verlichting, maar de huid voelt daarna “brandend” aan. Hij heeft geen koorts, geen gewichtsverlies en geen algehele malaise.
Lichamelijk onderzoek
De patiënt oogt gespannen en krabt regelmatig tijdens het gesprek. Bij inspectie zijn er scherp begrensde erythemateuze plaques met schilfering en excoriaties op de onderarmen en in de hals. In het gelaat is er diffuus erytheem rond de ogen en op de wangen. De huid voelt droog en verdikt aan, passend bij chronische inflammatie.
Er zijn geen pustels, geen honinggele korsten en geen tekenen van infectie. De handpalmen en voetzolen zijn intact. De nagels tonen lichte onycholyse, zonder putjes.
Differentiaaldiagnose
Hoewel het beeld in eerste instantie past bij eczeem, dwingt het beloop tot verbreding van de differentiaal:
- Contacteczeem (allergisch of irritatief): gezien de lokalisatie en het therapieresistente karakter een belangrijke overweging.
- Constitutioneel eczeem: minder waarschijnlijk zonder jeugdgeschiedenis of atopische comorbiditeit.
- Seborroïsch eczeem: verklaart mogelijk het gelaat, maar niet de onderarmen.
- Psoriasis: scherpe begrenzing past deels, maar distributie en jeuk zijn minder typisch.
- Scabiës: hevige jeuk ’s nachts, maar ontbreken van gangetjes en betrokkenheid van handen maakt dit minder waarschijnlijk.
- Mycosis fungoides (cutaan T-cellymfoom): zeldzaam, maar chronisch therapieresistent eczeem kan dit imiteren.
Het feit dat de klachten telkens terugkeren na staken van corticosteroïden en vooral optreden op blootgestelde huiddelen roept de vraag op naar een externe uitlokkende factor.
Beleid
In een vervolggesprek wordt dieper ingegaan op de leefomgeving. De patiënt vertelt dat hij sinds een jaar intensief gebruikmaakt van een nieuw type ergonomische muis en toetsenbord, die hij vrijwel de hele dag gebruikt. Daarnaast is hij recent begonnen met het dagelijks schoonmaken van zijn werkplek met desinfecterende doekjes.
Bij doorvragen blijkt dat hij ook ’s avonds zijn gezicht reinigt met dezelfde doekjes “omdat ze fris aanvoelen”.
De huisarts vermoedt een contacteczeem en verwijst de patiënt naar de dermatoloog voor plakproeven. Deze tonen een duidelijke allergische reactie op methylisothiazolinon, een conserveermiddel dat aanwezig blijkt in zowel de reinigingsdoekjes als in zijn handzeep.
Na het staken van blootstelling en het aanpassen van huidverzorging nemen de klachten binnen enkele weken sterk af. Het gebruik van topicale corticosteroïden kan worden afgebouwd.
Leerpunten voor de huisartsenpraktijk
- Eczeem dat niet duurzaam reageert op standaardtherapie vraagt om heroverweging van de diagnose.
- Contactallergieën kunnen ook ontstaan bij volwassenen zonder eczeem in de jeugd.
- Blootstelling zit vaak in onverwachte hoek, zoals schoonmaakmiddelen of werkgerelateerde producten.
- Tijdelijke verbetering met corticosteroïden sluit een externe uitlokkende factor niet uit.
- Een uitgebreide anamnese naar dagelijkse routines kan diagnostisch doorslaggevend zijn.
