Seborroïsch eczeem is een veelvoorkomende, chronische huidaandoening met een recidiverend beloop. De aandoening presenteert zich met erytheem en schilfering in gebieden met een hoge talgproductie. Hoewel het vaak mild verloopt, kan het klachten geven zoals jeuk en cosmetische hinder. De huisarts speelt een belangrijke rol in herkenning en behandeling.
Pathofysiologie
De exacte oorzaak van seborroïsch eczeem is niet volledig opgehelderd. Er wordt aangenomen dat meerdere factoren bijdragen:
- verhoogde talgproductie
- kolonisatie met gisten van het geslacht Malassezia
- individuele gevoeligheid van de huid
Daarnaast lijken neurologische aandoeningen (zoals de ziekte van Parkinson) en immuungecompromitteerde toestanden geassocieerd met een ernstiger beloop.
Klinisch beeld
Seborroïsch eczeem kenmerkt zich door:
- scherp of minder scherp begrensd erytheem
- vettige, geelachtige schilfering
- lichte tot matige jeuk
Voorkeurslocaties
- behaarde hoofdhuid (roos)
- nasolabiale plooien
- wenkbrauwen en glabella
- retroauriculair gebied
- sternale regio
Bij zuigelingen spreekt men van “berg” (cradle cap), vaak gelokaliseerd op de hoofdhuid.
Diagnostiek
De diagnose wordt klinisch gesteld op basis van het typische aspect en de lokalisatie.
Differentiële diagnose
Overweeg bij atypische presentatie:
- psoriasis (met name bij scherp begrensde plaques en dikkere schilfering)
- atopisch eczeem
- contacteczeem
- tinea capitis (vooral bij kinderen)
Bij twijfel kan verwijzing of aanvullend onderzoek overwogen worden.
Behandeling in de eerste lijn
De behandeling is gericht op het verminderen van schilfering en ontsteking. Volledige genezing is meestal niet haalbaar; onderhoudsbehandeling is vaak nodig.
Lokale therapie
Antimycotica
Eerste keus bij seborroïsch eczeem:
- ketoconazol shampoo of crème
- ciclopirox
Toepassing meestal 2–3 keer per week bij de hoofdhuid, of dagelijks bij crèmegebruik.
Corticosteroïden
Bij duidelijke ontsteking:
- laag- tot matig potente corticosteroïden (kortdurend gebruik)
Met name geschikt voor het gezicht en andere gevoelige gebieden, met aandacht voor bijwerkingen bij langdurig gebruik.
Calcineurineremmers
Tacrolimus of pimecrolimus kunnen worden overwogen:
- bij recidiverende klachten
- voor onderhoud, vooral in het gelaat
Aanvullende maatregelen
- milde, niet-irriterende reiniging
- vermijden van agressieve cosmetica
- regelmatige toepassing van medicinale shampoos
Specifieke patiëntgroepen
Zuigelingen
Bij “berg” is behandeling vaak niet noodzakelijk. Indien gewenst:
- indifferente olie om schilfers los te maken
- milde shampoo
Het beloop is doorgaans self-limiting.
Volwassenen met uitgebreid of therapieresistent eczeem
Overweeg onderliggende factoren, zoals:
- neurologische aandoeningen
- immuungecompromitteerde status (bijvoorbeeld HIV)
In deze gevallen kan verwijzing aangewezen zijn.
Indicaties voor verwijzing
- onvoldoende effect van eerstelijnsbehandeling
- diagnostische onzekerheid
- uitgebreide of atypische presentatie
- vermoeden van onderliggende aandoeningen
Begeleiding en voorlichting
Belangrijke punten voor patiënten:
- het chronische, recidiverende karakter van de aandoening
- het belang van onderhoudsbehandeling
- herkennen van exacerbaties en tijdig starten van therapie
Goede uitleg kan bijdragen aan therapietrouw en vermindering van klachten.
Tot slot
Seborroïsch eczeem is een frequente aandoening in de huisartsenpraktijk, meestal goed te behandelen met lokale therapie. Door een gerichte aanpak en duidelijke voorlichting kan de huisarts bijdragen aan adequate symptoomcontrole en beperking van recidieven.
