GLP-1-receptoragonisten zoals semaglutide zijn inmiddels niet meer weg te denken uit de behandeling van diabetes mellitus type 2 en obesitas. Naast gewichtsverlies en cardiovasculaire voordelen verschijnen steeds vaker onderzoeken die wijzen op bredere gezondheidseffecten. Een nieuwe studie, gepubliceerd in Nature Communications, suggereert dat semaglutide mogelijk ook invloed heeft op biologische verouderingsprocessen.
De onderzoekers benadrukken dat het middel geen ‘anti-agingmedicijn’ is. Wel werd voor het eerst in een gerandomiseerde, placebogecontroleerde studie bij mensen een vertraging gezien van biologische markers die samenhangen met veroudering. De resultaten zijn veelbelovend, maar vragen om bevestiging in grotere studies.
Biologische leeftijd is iets anders dan kalenderleeftijd
Chronologische leeftijd geeft aan hoeveel jaren iemand leeft. De biologische leeftijd beschrijft hoe snel lichaamscellen daadwerkelijk verouderen. Mensen van dezelfde kalenderleeftijd kunnen biologisch aanzienlijk van elkaar verschillen.
Voor het bepalen van die biologische leeftijd maken onderzoekers steeds vaker gebruik van zogenoemde epigenetische klokken. Deze analyseren veranderingen in DNA-methylering, een proces waarbij chemische veranderingen op het DNA invloed hebben op de activiteit van genen zonder de genetische code zelf te veranderen.
Versnelde biologische veroudering wordt in verband gebracht met een verhoogd risico op cardiovasculaire aandoeningen, diabetes, kwetsbaarheid, cognitieve achteruitgang en vroegtijdige sterfte.
Onderzoek bij mensen met hiv
De studie werd uitgevoerd bij volwassenen met hiv die behandeld werden voor hiv-geassocieerde lipohypertrofie, een aandoening waarbij vet zich ophoopt rond de buik en andere lichaamsdelen. Mensen met hiv vertonen, ondanks effectieve antivirale therapie, gemiddeld vaker kenmerken van versnelde biologische veroudering.
Gedurende de studie ontvingen deelnemers wekelijks semaglutide of een placebo. Vervolgens onderzochten de onderzoekers veranderingen in meerdere gevalideerde epigenetische verouderingsmarkers.
Bij deelnemers die semaglutide gebruikten werden meerdere biologische verouderingsprocessen minder snel actief dan bij de placebogroep. De gunstige effecten werden gezien in markers die samenhangen met onder andere cardiovasculaire gezondheid, metabole processen, nierfunctie, leverfunctie en ontstekingsactiviteit.
Mogelijke verklaring: minder ontsteking en visceraal vet
Waarom semaglutide deze effecten laat zien, is nog niet volledig opgehelderd.
Waarschijnlijk spelen meerdere mechanismen tegelijk een rol. GLP-1-receptoragonisten verminderen visceraal vet, verbeteren de glucosestofwisseling en verlagen chronische laaggradige ontstekingsactiviteit. Juist deze processen worden beschouwd als belangrijke aanjagers van biologische veroudering.
Daarnaast zijn er aanwijzingen dat GLP-1-receptoragonisten invloed kunnen uitoefenen op de functie van verschillende celtypen, waardoor mogelijk meerdere orgaansystemen tegelijk worden beïnvloed.
Deze hypothesen worden momenteel verder onderzocht.
Past binnen een bredere ontwikkeling rondom GLP-1-receptoragonisten
De afgelopen jaren zijn steeds meer onverwachte effecten van GLP-1-receptoragonisten beschreven.
Naast gewichtsverlies en verbetering van de glucoseregulatie werden in eerdere studies al gunstige effecten gevonden op cardiovasculaire uitkomsten, nierziekten, metabole leververvetting en mogelijk ook neurodegeneratieve aandoeningen. Ook verschijnen steeds vaker onderzoeken waarin een verband wordt gezien met een lager risico op bepaalde vormen van kanker of verslavingsproblematiek, hoewel voor veel van deze toepassingen nog onvoldoende bewijs bestaat om de middelen hiervoor in te zetten.
De huidige studie voegt daar een nieuw onderzoeksgebied aan toe: de invloed op biologische veroudering.
Nog geen plaats voor anti-agingbehandeling
Hoewel de resultaten veel aandacht trekken, waarschuwen de onderzoekers nadrukkelijk voor overinterpretatie.
De onderzochte populatie bestond uitsluitend uit volwassenen met hiv, een groep waarbij biologische veroudering anders kan verlopen dan in de algemene bevolking. Bovendien werd niet onderzocht of de gevonden veranderingen uiteindelijk leiden tot minder ouderdomsziekten, betere kwaliteit van leven of een langere levensduur.
Daarmee kan op basis van dit onderzoek niet worden geconcludeerd dat semaglutide het verouderingsproces vertraagt bij gezonde mensen.
Toenemende vragen vanuit patiënten
Door de grote media-aandacht voor GLP-1-receptoragonisten nemen ook vragen vanuit patiënten toe. Regelmatig wordt gesuggereerd dat deze middelen zouden bijdragen aan een langer en gezonder leven.
Voor huisartsen is het belangrijk deze verwachtingen te nuanceren. De huidige geregistreerde indicaties blijven diabetes mellitus type 2 en obesitas volgens de geldende richtlijnen. Gebruik met uitsluitend als doel veroudering te vertragen wordt op dit moment niet ondersteund door wetenschappelijk bewijs.
Tegelijkertijd is het goed patiënten uit te leggen dat een deel van de waargenomen gezondheidsvoordelen waarschijnlijk indirect samenhangt met verbetering van bekende risicofactoren zoals obesitas, hypertensie, metabole dysfunctie en chronische ontsteking.
De rol van leefstijl blijft onverminderd belangrijk
Ook wanneer toekomstige onderzoeken bevestigen dat semaglutide biologische veroudering kan vertragen, zal leefstijl de basis van gezonde veroudering blijven.
Regelmatige lichaamsbeweging, een gezond voedingspatroon, voldoende slaap, stoppen met roken en optimale behandeling van cardiovasculaire risicofactoren blijven de belangrijkste interventies om gezond ouder te worden.
Onderzoekers verwachten dat eventuele effecten van GLP-1-receptoragonisten waarschijnlijk het grootst zijn wanneer deze worden gecombineerd met leefstijlinterventies.
Tot slot
Een nieuwe gerandomiseerde studie levert de eerste klinische aanwijzingen dat semaglutide bepaalde biologische verouderingsprocessen mogelijk vertraagt. De gevonden effecten werden aangetoond met epigenetische biomarkers bij volwassenen met hiv en sluiten aan bij de groeiende belangstelling voor de bredere gezondheidseffecten van GLP-1-receptoragonisten.
Voor de dagelijkse praktijk verandert dit de huidige indicaties niet. Semaglutide is geen anti-agingtherapie en er is meer onderzoek nodig om vast te stellen of de veranderingen in biologische leeftijd uiteindelijk leiden tot minder ouderdomsziekten of een langere gezonde levensduur. De bevindingen onderstrepen wel dat GLP-1-receptoragonisten mogelijk meer doen dan alleen het verbeteren van gewicht en glucoseregulatie.
