Geneeskunde is niet voor iedereen hetzelfde
Mannen en vrouwen verschillen niet alleen biologisch van elkaar, maar reageren ook anders op ziekten, behandelingen en preventieve interventies. Toch wordt daar in wetenschappelijk onderzoek nog onvoldoende rekening mee gehouden. Dat stellen onderzoekers van de Organization for the Study of Sex Differences (OSSD) in een nieuw internationaal beleidsdocument.
Volgens de auteurs worden sekse en gender nog te vaak gezien als achtergrondkenmerken, terwijl zij een belangrijke invloed hebben op ziekteontwikkeling, symptomen en behandeluitkomsten.
Meer dan alleen voortplantingsgeneeskunde
De afgelopen twintig jaar is steeds duidelijker geworden dat verschillen tussen mannen en vrouwen veel verder gaan dan reproductieve gezondheid. Onderzoek laat zien dat cardiovasculaire aandoeningen, neurologische ziekten, auto-immuunziekten, psychiatrische aandoeningen en medicijnresponsen zich vaak anders presenteren bij mannen en vrouwen.
Zo ontwikkelen vrouwen vaker depressie en angststoornissen, terwijl mannen op jongere leeftijd vaker cardiovasculaire aandoeningen krijgen. Ook de symptomen van hart- en vaatziekten kunnen verschillen, waardoor aandoeningen soms later worden herkend bij vrouwen.
Verschillen worden nog onvoldoende onderzocht
Hoewel steeds meer studies zowel mannen als vrouwen includeren, blijkt uit evaluaties dat onderzoekers de resultaten vaak niet afzonderlijk analyseren. Daardoor blijft onduidelijk of behandelingen even effectief zijn bij beide geslachten of dat bepaalde risicofactoren een verschillende impact hebben.
Volgens de auteurs gaat hierdoor waardevolle kennis verloren die juist kan bijdragen aan betere en meer gepersonaliseerde zorg.
Relevantie voor de huisartsenpraktijk
Voor huisartsen zijn sekseverschillen dagelijks zichtbaar. De presentatie van cardiovasculaire klachten, depressie, angststoornissen, osteoporose, slaapstoornissen en metabole aandoeningen verschilt regelmatig tussen mannen en vrouwen.
Ook levensfasen zoals zwangerschap, de overgang en hormonale veranderingen hebben invloed op gezondheidsrisico’s. De auteurs benadrukken dat deze factoren niet als nicheonderwerpen moeten worden beschouwd, maar als integraal onderdeel van de reguliere geneeskunde.
Naar meer persoonsgerichte zorg
De onderzoekers pleiten voor een verschuiving van een uniforme benadering naar meer persoonsgerichte geneeskunde. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar leeftijd en ziektebeeld, maar ook naar biologische sekse, hormonale factoren en sociale omstandigheden die de gezondheid beïnvloeden.
Volgens hen kan dit leiden tot nauwkeurigere diagnostiek, betere behandelkeuzes en uiteindelijk betere gezondheidsuitkomsten.
Ook gender speelt een rol
Naast biologische verschillen wijzen de onderzoekers op het belang van gender. Sociale rollen, leefomstandigheden, toegang tot zorg en gezondheidsgedrag kunnen eveneens invloed hebben op ziekteontwikkeling en behandelresultaten.
Daardoor kunnen gezondheidsverschillen niet altijd uitsluitend biologisch worden verklaard. Juist de combinatie van biologische en sociale factoren bepaalt vaak hoe ziekten ontstaan en verlopen.
Wat betekent dit voor de toekomst?
Volgens de auteurs is er de afgelopen twintig jaar veel vooruitgang geboekt, maar blijft de implementatie achter. Meer aandacht voor sekse- en genderverschillen in onderzoek kan bijdragen aan betere richtlijnen en uiteindelijk aan meer gepersonaliseerde zorg.
Voor huisartsen betekent dit vooral dat bekende aandoeningen soms anders kunnen verlopen bij mannen en vrouwen en dat aandacht voor deze verschillen kan bijdragen aan vroegere herkenning en effectievere behandeling.
Tot slot
Een nieuwe internationale beleidsverklaring benadrukt dat sekse en gender fundamentele factoren zijn binnen gezondheid en ziekte. Ondanks groeiende wetenschappelijke kennis worden deze verschillen nog onvoldoende meegenomen in onderzoek en klinische besluitvorming. Voor de huisarts onderstrepen de bevindingen het belang van een persoonsgerichte benadering waarin niet alleen de aandoening, maar ook de patiënt centraal staat.
