Binnen de functionele urologie wordt steeds vaker gewerkt met vragenlijsten voorafgaand aan het consult. Dit draagt bij aan efficiëntie en kan het gesprek tijdens het consult verdiepen. Tegelijkertijd blijkt uit onderzoek dat een aanzienlijk deel van de patiënten moeite heeft met het begrijpen en invullen van deze vragenlijsten. Dit heeft directe gevolgen voor de betrouwbaarheid van de verkregen informatie.
Beperkingen van huidige vragenlijsten
Veelgebruikte instrumenten zoals de International Prostate Symptom Score (IPSS) en mictiedagboeken vormen een belangrijk onderdeel van de evaluatie van klachten van de lagere urinewegen. Richtlijnen van onder andere de European Association of Urology en de American Urological Association bevelen het gebruik ervan aan.
In de praktijk blijken deze instrumenten echter niet voor alle patiënten goed bruikbaar. Studies laten zien dat bij zelfinvullen van de IPSS tot meer dan de helft van de vragenlijsten onvolledig wordt ingevuld. Problemen met leesvaardigheid en begrip spelen hierbij een belangrijke rol. Zo vereist de IPSS een relatief hoog leesniveau en blijken termen zoals “urinestraal” en tijdsaanduidingen zoals “in de afgelopen maand” voor patiënten lastig te interpreteren.
Ook mictiedagboeken worden vaak onvolledig of onnauwkeurig ingevuld. Hoewel een groot deel van de patiënten het dagboek retourneert, is slechts een deel volledig ingevuld. Patiënten geven aan dat zij het nut niet altijd begrijpen, het invullen vergeten of moeite hebben met het registreren van volumes en aandrang. Jongere leeftijd en een lager opleidingsniveau hangen samen met een lagere kwaliteit van invullen.
Gevolgen voor de klinische praktijk
Begripsproblemen vormen een risico voor de validiteit van vragenlijsten. Wanneer patiënten vragen verkeerd interpreteren of onvolledig beantwoorden, kan dit leiden tot een onjuist beeld van de klachten.
Dit kan in de praktijk resulteren in zowel overbehandeling als onderbehandeling. Denk hierbij aan het inzetten van medicatie of interventies op basis van onjuiste symptoominschatting, of juist het missen van relevante klachten doordat deze niet goed zijn gerapporteerd.
Daarnaast kan het gebruik van hulp bij het invullen de uitkomsten beïnvloeden. Onderzoek laat zien dat partners klachten slechts beperkt betrouwbaar kunnen inschatten, wat de interpretatie verder compliceert.
Rol van gezondheidsvaardigheden
Beperkte gezondheidsvaardigheden vormen een belangrijke factor in het begrijpen van vragenlijsten. Europese data laten zien dat een aanzienlijk deel van de bevolking moeite heeft met het verkrijgen, begrijpen en toepassen van gezondheidsinformatie.
De toename van digitale en tekstgebaseerde vragenlijsten kan deze kloof verder vergroten. Patiënten met lagere gezondheidsvaardigheden lopen hierdoor een groter risico op het aanleveren van onvolledige of onjuiste informatie.
Mogelijke verbeteringen
Onderzoek wijst erop dat visuele ondersteuning kan bijdragen aan een beter begrip. Vragenlijsten die gebruikmaken van pictogrammen of afbeeldingen worden over het algemeen beter begrepen dan uitsluitend tekstuele varianten. Ook videomateriaal en gesproken animaties blijken effectief, met name bij patiënten met beperkte gezondheidsvaardigheden.
Daarnaast is het betrekken van patiënten bij de ontwikkeling van vragenlijsten van belang. Door input van de doelgroep mee te nemen, kan beter worden aangesloten bij het begripsniveau en de informatiebehoefte van patiënten. Nieuwe varianten, zoals visuele of vereenvoudigde versies van de IPSS, worden momenteel ontwikkeld met deze aanpak.
Digitale toepassingen, zoals apps voor het bijhouden van mictiegegevens, bieden mogelijkheden om gegevens vollediger en nauwkeuriger te registreren. Tegelijkertijd moet rekening worden gehouden met beperkte digitale vaardigheden, met name bij oudere patiënten.
Aandachtspunten voor zorgverleners
Het is van belang om alert te zijn op mogelijke problemen bij het invullen van vragenlijsten. Bespreek zo nodig de antwoorden tijdens het consult en verifieer of de vragen goed zijn begrepen. Wanneer ondersteuning nodig is, verdient het de voorkeur patiënten te begeleiden bij het invullen, in plaats van het over te nemen.
Tot slot
Vragenlijsten spelen een belangrijke rol in de functionele urologie, maar zijn niet voor alle patiënten goed toegankelijk. Begripsproblemen kunnen leiden tot onbetrouwbare informatie en daarmee invloed hebben op diagnostiek en behandeling. Aanpassing van vragenlijsten en betere afstemming op het niveau van de patiënt kunnen bijdragen aan meer betrouwbare gegevens en betere zorg.
