Cafeïne is voor veel Nederlanders onderdeel van het dagelijks leven. Naast koffie, thee en energiedrankjes gebruiken steeds meer sporters ook sterk geconcentreerde cafeïnesupplementen in de vorm van capsules, poeders, pre-workouts, sprays of shots. Nieuw onderzoek van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) laat zien dat dit niet zonder risico is. Een groot deel van de gebruikers ervaart klachten en een aanzienlijk aantal zoekt hiervoor medische hulp.
De resultaten onderstrepen het belang van aandacht voor supplementengebruik tijdens het consult, zeker bij jonge sporters en patiënten met onverklaarde cardiovasculaire of neurologische klachten.
Gebruik van cafeïnesupplementen neemt toe
Cafeïne wordt veel gebruikt vanwege het stimulerende effect op het centrale zenuwstelsel. Sporters gebruiken geconcentreerde supplementen om de alertheid te verhogen, vermoeidheid uit te stellen en de sportprestatie te verbeteren.
Uit het NVWA-onderzoek onder ruim achthonderd recreatieve sporters blijkt dat ongeveer één op de vijf deelnemers in de maand voorafgaand aan het onderzoek een puur cafeïnesupplement gebruikte. Het gebruik kwam vooral voor bij mensen die naast fitness ook andere intensieve sporten beoefenen.
Deze ontwikkeling past binnen de bredere groei van de markt voor voedingssupplementen en pre-workoutproducten.
Veel gebruikers ervaren bijwerkingen
Opvallend is dat bijna zeven op de tien gebruikers aangaven klachten te hebben ervaren die zij zelf in verband brachten met het gebruik van cafeïne.
De meest gemelde klachten waren trillingen, hartkloppingen, hoofdpijn, misselijkheid, duizeligheid, slapeloosheid en rusteloosheid. Ook gevoelens van angst en een verhoogde hartslag worden regelmatig beschreven na hoge cafeïne-inname.
Een kwart van de gebruikers gaf aan hiervoor ooit een arts te hebben geraadpleegd.
Hoewel de ernst van de klachten sterk varieert, illustreren de cijfers dat geconcentreerde cafeïnepreparaten aanzienlijk vaker tot gezondheidsproblemen leiden dan veel gebruikers verwachten.
Overdosering ligt sneller op de loer dan gedacht
Een belangrijk probleem is dat de totale cafeïne-inname gemakkelijk wordt onderschat.
Waar veel consumenten vooral denken aan koffie als bron van cafeïne, combineren gebruikers supplementen regelmatig met energiedrank, cola, thee of meerdere koppen koffie gedurende de dag.
Volgens de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) geldt voor gezonde volwassenen een maximale eenmalige inname van ongeveer 200 mg cafeïne en een totale dagelijkse inname tot 400 mg als veilig.
Bij sommige supplementen kunnen de aanbevolen doseringen echter al oplopen tot hoeveelheden die ruim boven deze grens uitkomen. In combinatie met andere cafeïnebronnen kan de totale inname daardoor fors oplopen.
Denk bij onverklaarde klachten ook aan supplementengebruik
Voor huisartsen is het relevant om cafeïnesupplementen actief uit te vragen wanneer patiënten zich presenteren met klachten zoals palpitaties, tremoren, duizeligheid, slapeloosheid, onrust of paniekaanvallen.
Met name jongvolwassenen en sporters beschouwen voedingssupplementen vaak niet als medicatie en melden het gebruik daarom niet spontaan tijdens de anamnese.
Ook bij hypertensie, ritmestoornissen of terugkerende hoofdpijn kan overmatige cafeïne-inname een rol spelen.
Niet iedere patiënt loopt hetzelfde risico
Hoewel gezonde volwassenen meestal tijdelijk klachten ontwikkelen, kunnen bepaalde patiëntengroepen gevoeliger zijn voor hoge cafeïne-inname.
Mensen met cardiovasculaire aandoeningen, hartritmestoornissen, hypertensie, angststoornissen of slaapstoornissen kunnen eerder klachten ontwikkelen. Ook jongeren, zwangeren en patiënten die geneesmiddelen gebruiken die de afbraak van cafeïne beïnvloeden, verdienen extra aandacht.
Daarnaast verschilt de gevoeligheid voor cafeïne sterk tussen individuen door genetische variatie in de stofwisseling.
Voorlichting alleen blijkt onvoldoende
De NVWA onderzocht ook of eenvoudige online voorlichting het gebruik van cafeïnesupplementen vermindert.
Hoewel deelnemers die de informatie lazen zich bewuster werden van hun cafeïne-inname en vaker etiketten controleerden, leidde dit niet tot een duidelijke afname van het gebruik.
Dit sluit aan bij eerder onderzoek waaruit blijkt dat kennis alleen vaak onvoldoende is om gedrag blijvend te veranderen. Persoonlijke begeleiding en bespreking van gezondheidsrisico’s lijken effectiever.
De populariteit van pre-workouts vraagt om alertheid
De markt voor pre-workouts groeit snel. Veel producten bevatten naast cafeïne ook andere stimulerende stoffen, zoals synefrine, yohimbine of verschillende aminozuren. Daardoor is het voor gebruikers vaak lastig om de totale belasting van het cardiovasculaire systeem goed in te schatten.
Bovendien worden supplementen steeds vaker online besteld, waarbij de exacte samenstelling niet altijd betrouwbaar is.
Voor zorgverleners wordt het daarom steeds belangrijker om voedingssupplementen standaard onderdeel te maken van de medicatie- en leefstijlanamnese.
Tot slot
Het gebruik van geconcentreerde cafeïnesupplementen neemt toe en gaat regelmatig gepaard met gezondheidsklachten. Trillingen, slapeloosheid, hartkloppingen, misselijkheid en duizeligheid komen veel voor, terwijl een aanzienlijk deel van de gebruikers hiervoor medische hulp zoekt.
Voor de huisartsenpraktijk betekent dit dat supplementengebruik nadrukkelijk aandacht verdient bij patiënten met onverklaarde cardiovasculaire, neurologische of psychische klachten. Door gericht te vragen naar pre-workouts, cafeïnecapsules en andere stimulerende supplementen kan een belangrijke, en vaak eenvoudig te beïnvloeden, oorzaak van klachten aan het licht komen.
