Wat is Repetitieve Transcraniële Magnetische Stimulatie?
Repetitieve Transcraniële Magnetische Stimulatie, afgekort rTMS, is een niet-invasieve neurostimulatiebehandeling waarbij hersengebieden met magnetische pulsen worden gestimuleerd.
De behandeling wordt vooral toegepast binnen de psychiatrie, met name bij depressieve stoornissen die onvoldoende reageren op reguliere behandeling. Daarnaast wordt onderzoek gedaan naar toepassing bij andere neurologische en psychiatrische aandoeningen.
rTMS vindt plaats zonder narcose of operatieve ingreep en wordt meestal poliklinisch uitgevoerd.
Hoe werkt rTMS?
Bij rTMS wordt een magnetische spoel tegen het hoofd geplaatst. Deze spoel wekt korte magnetische pulsen op die elektrische activiteit in bepaalde hersengebieden beïnvloeden.
Binnen de psychiatrie richt de behandeling zich meestal op de dorsolaterale prefrontale cortex, een hersengebied dat betrokken is bij stemming, emotieregulatie en cognitieve functies.
Onderzoekers denken dat rTMS invloed heeft op netwerken in de hersenen die bij depressie minder actief of juist ontregeld kunnen zijn.
De exacte werkingsmechanismen zijn nog niet volledig opgehelderd.
rTMS bij depressie
De meest onderzochte toepassing van rTMS is therapieresistente depressie.
Het gaat daarbij vaak om patiënten die onvoldoende effect hebben ervaren van:
- antidepressiva
- psychotherapie
- combinatiebehandelingen
Bij een deel van de patiënten leidt rTMS tot vermindering van depressieve klachten. Niet iedere patiënt reageert echter op de behandeling.
Binnen internationale richtlijnen wordt rTMS inmiddels opgenomen als behandeloptie bij bepaalde vormen van depressie.
Hoe verloopt een behandeling?
Een behandeltraject bestaat meestal uit meerdere sessies verspreid over enkele weken.
Tijdens de behandeling zit de patiënt in een stoel terwijl de magnetische spoel op het hoofd wordt geplaatst. De pulsen veroorzaken vaak een tikkend gevoel op de hoofdhuid en soms lichte spiersamentrekkingen van gezicht of kaak.
Een sessie duurt doorgaans tussen de 20 en 40 minuten, afhankelijk van het protocol.
Na afloop kunnen patiënten meestal direct hun dagelijkse activiteiten hervatten.
Geen narcose of opname nodig
Een belangrijk verschil met elektroconvulsietherapie (ECT) is dat rTMS geen narcose vereist.
Patiënten blijven tijdens de behandeling volledig wakker en opname in het ziekenhuis is meestal niet nodig.
Daardoor wordt rTMS door sommige patiënten ervaren als minder belastend dan andere vormen van neurostimulatie.
Mogelijke bijwerkingen
rTMS wordt over het algemeen beschouwd als relatief veilige behandeling.
Veelvoorkomende bijwerkingen zijn:
- hoofdpijn
- lokale pijn of gevoeligheid van de hoofdhuid
- vermoeidheid
- lichte duizeligheid
Deze klachten zijn meestal tijdelijk en verdwijnen vaak na enkele behandelingen.
Een zeldzame maar bekende complicatie is een epileptisch insult. Daarom worden patiënten vooraf zorgvuldig gescreend op risicofactoren.
Wanneer komt iemand in aanmerking?
rTMS wordt meestal overwogen bij patiënten met een matige tot ernstige depressie waarbij eerdere behandelingen onvoldoende effect hadden.
De behandeling vindt doorgaans plaats binnen gespecialiseerde GGZ-instellingen of academische centra.
Vooraf wordt gekeken naar:
- psychiatrische voorgeschiedenis
- eerdere behandelingen
- neurologische aandoeningen
- medicatiegebruik
- epilepsierisico
rTMS bij andere psychiatrische aandoeningen
Naast depressie wordt ook onderzoek gedaan naar toepassing van rTMS bij andere aandoeningen.
Onder andere bij:
- obsessieve-compulsieve stoornis (OCS)
- PTSS
- angststoornissen
- verslavingsproblematiek
- schizofrenie
wordt onderzocht of hersenstimulatie invloed kan hebben op klachten.
Voor veel van deze toepassingen is de wetenschappelijke onderbouwing nog beperkter dan bij depressie.
Verschil tussen rTMS en ECT
rTMS wordt regelmatig vergeleken met elektroconvulsietherapie (ECT), maar beide behandelingen verschillen aanzienlijk.
ECT veroorzaakt onder narcose gecontroleerde epileptische activiteit in de hersenen en wordt vooral toegepast bij ernstige depressie, psychotische depressie of katatonie.
rTMS werkt subtieler, zonder narcose en zonder opgewekte insulten.
ECT wordt over het algemeen beschouwd als effectiever bij zeer ernstige depressies, terwijl rTMS minder cognitieve bijwerkingen lijkt te geven.
Cognitieve effecten
In tegenstelling tot ECT worden bij rTMS doorgaans weinig geheugenproblemen gezien.
Patiënten blijven tijdens de behandeling alert en kunnen meestal direct na de sessie functioneren.
Onderzoek naar cognitieve effecten op lange termijn loopt nog.
Neuromodulatie binnen de psychiatrie
rTMS valt binnen een bredere ontwikkeling van neuromodulatie in de psychiatrie.
Hierbij wordt geprobeerd hersennetwerken gericht te beïnvloeden met technieken zoals:
- rTMS
- ECT
- diepe hersenstimulatie (DBS)
- vagus nerve stimulation (VNS)
De belangstelling voor deze behandelingen groeit, vooral bij patiënten met therapieresistente psychiatrische aandoeningen.
Onderzoek en toekomstige ontwikkelingen
Onderzoekers werken aan verdere verfijning van rTMS-protocollen.
Onder andere wordt gekeken naar:
- optimale stimulatiefrequenties
- duur van behandeling
- individuele hersenlokalisatie
- combinatie met psychotherapie
- onderhoudsbehandelingen
Daarnaast ontstaan nieuwe technieken zoals theta burst stimulation (TBS), waarbij kortere behandelsessies mogelijk zijn.
Beperkingen van de behandeling
Hoewel rTMS bij sommige patiënten effectief is, reageert niet iedereen op de behandeling.
Daarnaast kunnen klachten na verloop van tijd terugkeren, waardoor soms onderhoudsbehandeling nodig is.
Ook blijft onduidelijk welke patiënten het meeste baat hebben bij rTMS.
De plaats van rTMS binnen de GGZ
Binnen de geestelijke gezondheidszorg krijgt rTMS een steeds duidelijkere plaats als aanvullende behandeloptie bij therapieresistente depressie.
Door het relatief gunstige bijwerkingenprofiel en het ontbreken van narcose wordt de behandeling steeds vaker besproken binnen gespecialiseerde psychiatrische zorg.
Tegelijkertijd blijft zorgvuldige patiëntselectie belangrijk.
Veelgestelde vragen
Waarvoor wordt rTMS gebruikt?
Vooral bij therapieresistente depressie.
Is rTMS hetzelfde als elektroshocktherapie?
Nee, rTMS werkt zonder narcose en zonder opgewekte insulten.
Hoeveel behandelingen zijn meestal nodig?
Meestal meerdere sessies per week gedurende enkele weken.
Welke bijwerkingen komen het meest voor?
Hoofdpijn, lokale gevoeligheid van de hoofdhuid en vermoeidheid.
Kan rTMS epilepsie veroorzaken?
Een epileptisch insult is zeldzaam, maar mogelijk.
Wordt rTMS ook onderzocht bij andere aandoeningen?
Ja, onder andere bij OCS, PTSS en verslavingsproblematiek.
