Online zorg speelt een steeds grotere rol binnen de Nederlandse gezondheidszorg. Ook bij medicamenteuze zwangerschapsafbreking ontstaan nieuwe mogelijkheden. Sinds de introductie van Thuisabortus.nl kiezen steeds meer vrouwen voor een online consult gevolgd door een behandeling met abortuspillen. Vooral vrouwen die verder van een abortuskliniek wonen lijken hiervan gebruik te maken.
Tegelijkertijd laat de eerste praktijkervaring zien dat de nieuwe zorgvorm ook organisatorische uitdagingen met zich meebrengt, onder meer rondom diagnostiek, medicatieverstrekking en nazorg.
Vrouwen buiten de Randstad kiezen vaker voor online abortuszorg
Volgens initiatiefnemer en huisarts Peter Leusink zijn sinds de start van het platform bijna 1.200 aanvragen ingediend. Opvallend is dat relatief veel gebruikers afkomstig zijn uit regio’s waar de afstand tot een abortuskliniek groter is, zoals Friesland, Groningen, Drenthe, Overijssel, Zeeland en Zuid-Limburg.
Voor deze vrouwen lijken bereikbaarheid, reistijd en laagdrempelige toegang belangrijke redenen om voor een online traject te kiezen. Daarnaast speelt bij een deel van de vrouwen mee dat zij een bezoek aan een abortuskliniek als spannend ervaren of negatieve verwachtingen hebben over een fysieke afspraak.
Niet iedere behandeling kan volledig op afstand plaatsvinden
Hoewel de behandeling grotendeels digitaal verloopt, blijkt een fysieke beoordeling in een deel van de gevallen noodzakelijk.
Wanneer sprake is van een verhoogd risico op een buitenbaarmoederlijke zwangerschap of wanneer de zwangerschapsduur onvoldoende zeker is, blijft echoscopisch onderzoek noodzakelijk. Dat geldt bijvoorbeeld bij vrouwen met een spiraal, tijdens borstvoeding of wanneer de zwangerschapsduur niet betrouwbaar kan worden vastgesteld.
Om deze zorg toegankelijker te maken werkt Thuisabortus.nl inmiddels samen met tientallen verloskundigenpraktijken verspreid over Nederland waar een echo kan worden verricht. Voor sommige vrouwen blijft een bezoek aan een abortuskliniek echter de meest passende optie.
Verstrekking van abortuspillen verloopt niet altijd soepel
Een praktisch knelpunt blijkt de aflevering van de medicatie.
Hoewel vrouwen beschikken over een rechtsgeldig recept, blijken niet alle openbare apotheken bereid of in staat de abortuspillen te verstrekken. Volgens betrokken zorgverleners heeft dit meestal geen ethische achtergrond, maar hangt het samen met de wijze waarop abortuszorg wordt gefinancierd. Omdat deze zorg via een overheidsregeling en niet via de reguliere zorgverzekering wordt bekostigd, ervaren sommige apotheken de administratieve afhandeling als complex.
Hierdoor moeten sommige vrouwen alsnog uitwijken naar een andere apotheek of uiteindelijk naar een abortuskliniek.
De Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering der Pharmacie (KNMP) geeft aan dat het ontbreken van een volledig medicatieoverzicht, bijvoorbeeld wanneer een vrouw vanwege privacy kiest voor een andere apotheek, eveneens praktische complicaties kan veroorzaken.
Discussie over begeleiding en nazorg
De opkomst van online abortuszorg leidt ook tot discussie over de gewenste mate van begeleiding.
Voorstanders benadrukken dat digitale consulten de toegankelijkheid vergroten en dat vrouwen zelf kunnen kiezen welke vorm van zorg het beste aansluit bij hun situatie. Critici wijzen er juist op dat een medicamenteuze zwangerschapsafbreking gepaard kan gaan met uiteenlopende klachten, zoals pijn, bloedverlies of onzekerheid over het verloop van de behandeling.
Abortusklinieken bieden hiervoor vaak directe telefonische bereikbaarheid en organiseren tevens de medische nacontrole. Bij een online traject worden vrouwen doorgaans geadviseerd contact op te nemen met hun eigen huisarts of de huisartsenpost wanneer klachten ontstaan.
Ook anticonceptiezorg blijft een aandachtspunt
Een ander verschil tussen beide zorgvormen betreft de bespreking van anticonceptie.
Abortusklinieken besteden tijdens het behandeltraject vaak expliciet aandacht aan toekomstige anticonceptie om een nieuwe ongewenste zwangerschap te voorkomen. Binnen een online traject wordt vrouwen gewezen op het belang hiervan, maar vindt verdere begeleiding meestal plaats via de eigen huisarts.
Hier ligt volgens diverse betrokkenen een belangrijke rol voor de eerstelijnszorg, waarbij ruimte bestaat om gezamenlijk te kiezen voor een passende vorm van anticonceptie die aansluit bij de wensen en medische situatie van de patiënt.
Tot slot
De eerste ervaringen met online abortuszorg laten zien dat deze vorm van zorg voor veel vrouwen de toegankelijkheid vergroot, met name in regio’s waar abortusklinieken minder goed bereikbaar zijn. Tegelijkertijd blijven praktische knelpunten bestaan rondom diagnostiek, medicatieverstrekking en de organisatie van nazorg.
Voor huisartsen betekent dit dat zij waarschijnlijk een grotere rol zullen krijgen bij de begeleiding van vrouwen die kiezen voor een medicamenteuze zwangerschapsafbreking buiten de traditionele abortuskliniek.
