Bekkenbodemdysfunctie (BBD) omvat een groep aandoeningen waarbij de functie van de bekkenbodemspieren en ondersteunende structuren is verstoord. Dit kan leiden tot klachten zoals urine-incontinentie, fecale incontinentie, verzakkingsklachten en chronische bekkenpijn. In de huisartsenpraktijk worden deze klachten regelmatig besproken, maar vaak pas in een laat stadium. Schaamte, normalisering van klachten en beperkte kennis dragen bij aan onderrapportage. Onbehandelde BBD kan echter langdurige gevolgen hebben voor het lichamelijk functioneren, het psychisch welbevinden en de zorgconsumptie.
Dit artikel beschrijft de bevindingen uit een grote cohortstudie bij vrouwen met onbehandelde BBD en vertaalt deze naar de dagelijkse praktijk van de huisarts.
Wat verstaan we onder bekkenbodemdysfunctie?
Bekkenbodemdysfunctie is een verzamelterm voor klachten die ontstaan door onvoldoende ondersteuning of coördinatie van de bekkenbodem. De meest voorkomende uitingen zijn:
- Urine-incontinentie (stress-, urge- of gemengde incontinentie)
- Bekkenorgaanverzakking (blaas, uterus en/of rectum)
- Fecale incontinentie
- Chronische bekken- of perineale pijn
Deze aandoeningen komen vaak gecombineerd voor en hebben deels overlappende risicofactoren, zoals vaginale bevallingen, menopauze en comorbiditeit.
Relevantie voor de eerste lijn
Voor huisartsen is BBD een belangrijk aandachtspunt vanwege de hoge prevalentie, het chronische karakter en de impact op functioneren en participatie. De klachten beïnvloeden slaap, mobiliteit, seksualiteit en sociale activiteiten. Ondanks deze belasting blijven veel vrouwen zonder behandeling, wat de kans op persisterende of toenemende klachten vergroot.
Opzet van het onderliggende onderzoek
De besproken studie betreft een observationeel cohortonderzoek onder 1.651 vrouwen van 18 jaar en ouder met onbehandelde bekkenbodemklachten. De inclusie vond plaats tussen 2018 en 2023. Vrouwen die eerder behandeling hadden gehad, recent zwanger waren of cognitieve beperkingen hadden, werden uitgesloten.
Gegevensverzameling
De volgende domeinen werden systematisch in kaart gebracht:
- Sociodemografische kenmerken
- Leefstijlfactoren (roken, alcoholgebruik, lichamelijke activiteit, slaapkwaliteit)
- Obstetrische en gynaecologische voorgeschiedenis
- Ernst van bekkenbodemklachten (PFDI-20)
- Gezondheidsgerelateerde kwaliteit van leven (SF-12)
Daarnaast werd lichamelijk onderzoek verricht, waaronder verzakkingsclassificatie volgens POP-Q.
Prevalentie en klachtenpatroon
Binnen het cohort had:
- 56% urine-incontinentie
- 52% verzakkingsklachten
- 47% gynaecologische aandoeningen
- 36% chronische bekkenpijn
- 11% fecale incontinentie
Veel vrouwen rapporteerden meerdere klachten tegelijk. Dit onderstreept het belang van een brede anamnese bij presentatie met één klacht.
Invloed op kwaliteit van leven
De algemene lichamelijke functioneren-scores waren relatief hoog, wat erop wijst dat veel vrouwen hun dagelijkse activiteiten blijven uitvoeren ondanks klachten. Tegelijkertijd was de vitaliteit duidelijk lager: ruim een kwart van de vrouwen rapporteerde verminderde energie. Ook pijn en beperkingen in rollen door lichamelijke klachten kwamen frequent voor, met name bij vrouwen met fecale incontinentie en bekkenpijn.
Voor de huisarts is dit relevant, omdat klachten niet altijd direct zichtbaar zijn in functionele beperkingen, maar wel leiden tot vermoeidheid, pijn en verminderde belastbaarheid.
Risicofactoren en beschermende factoren
Factoren geassocieerd met ernstigere klachten
- Slaapapneu: Sterk geassocieerd met ernstigere verzakkings- en incontinentieklachten
- Menopauze: Samenhang met toename van klachten, waarschijnlijk door hormonale veranderingen
- Gynaecologische aandoeningen: Zoals myomen en endometriose
- Meerdere vaginale bevallingen
Opvallende bevindingen
In dit cohort werd obesitas geassocieerd met minder ernstige klachten. Deze uitkomst wijkt af van veel eerdere studies en vraagt om terughoudende interpretatie. Mogelijk spelen confounders of selectiekenmerken een rol.
Postpartum complicaties bleken in deze studie juist samen te hangen met minder ernstige klachten op lange termijn. Dit zou kunnen wijzen op betere follow-up of herstelzorg bij deze groep.
Diagnostiek in de huisartsenpraktijk
Anamnese
Een gerichte anamnese is belangrijk en omvat:
- Aard en duur van urine- en defecatieklachten
- Verzakkingsgevoel of druk
- Pijnklachten in bekken of perineum
- Obstetrische voorgeschiedenis
- Menopauzestatus
- Slaapklachten, inclusief snurken en nachtelijk plassen
Lichamelijk onderzoek
Een beperkt gynaecologisch onderzoek kan zinvol zijn bij verzakkingsklachten. Bij twijfel of complexe klachten is laagdrempelige verwijzing aangewezen.
Beleid en verwijzing
Hoewel dit onderzoek vrouwen zonder behandeling beschrijft, laten de bevindingen zien dat afwachtend beleid risico’s kent. Voor de huisarts betekent dit:
- Vroege bespreking van klachten normaliseren
- Voorlichting geven over het beloop van BBD
- Tijdig verwijzen naar bekkenfysiotherapie
- Overwegen van verwijzing naar gynaecologie of urologie bij progressieve klachten
Medicatie speelt een beperkte rol en is vooral gericht op specifieke incontinentievormen. Leefstijladviezen, zoals aandacht voor obstipatie en fysieke belasting, maken deel uit van de begeleiding.
Veelgestelde vragen
1. Wanneer is verwijzing bij bekkenbodemklachten aangewezen?
Verwijzing is zinvol bij aanhoudende klachten ondanks eerste adviezen, bij verzakkingsklachten die het dagelijks functioneren beïnvloeden, bij fecale incontinentie of bij combinatie van meerdere klachten.
2. Moet ik actief screenen op bekkenbodemklachten bij menopauzale vrouwen?
Ja. Menopauze is geassocieerd met toename van klachten. Actieve bevraging kan onderdiagnostiek voorkomen, zeker bij vrouwen die klachten als ‘normaal’ beschouwen.
3. Wat is het belang van slaapklachten in relatie tot BBD?
Slaapapneu en slechte slaapkwaliteit hangen samen met ernstigere bekkenbodemklachten. Bij nachtelijke mictie of vermoeidheid kan het zinvol zijn ook slaapstoornissen te bespreken.
