Een ringvormige huidafwijking roept in de spreekkamer al snel de verdenking op van ringworm (tinea corporis). Toch blijkt niet iedere ringvormige laesie een schimmelinfectie te zijn. Granuloma annulare (GA) kan een vrijwel identiek klinisch beeld geven en wordt daardoor regelmatig verkeerd geïnterpreteerd.
Volgens dermatologische experts ligt de sleutel tot een snelle diagnose niet zozeer in de vorm van de laesie, maar vooral in subtiele verschillen in schilfering, klachten en lokalisatie.
De ringvorm kan misleidend zijn
Zowel granuloma annulare als tinea corporis presenteren zich vaak als ringvormige huidafwijkingen met centrale verbleking. Juist deze overeenkomst zorgt ervoor dat patiënten en zorgverleners de aandoeningen geregeld met elkaar verwarren.
Toch verschillen de onderliggende oorzaken fundamenteel. Granuloma annulare is een goedaardige inflammatoire huidaandoening die niet besmettelijk is. Tinea corporis daarentegen wordt veroorzaakt door dermatofyten en kan zich verspreiden via direct contact met mensen, dieren of besmette voorwerpen.
Een correcte diagnose is daarom belangrijk, omdat de behandeling van beide aandoeningen volledig verschillend is.
Schilfering is vaak de belangrijkste aanwijzing
Voor huisartsen kan één klinisch kenmerk bijzonder waardevol zijn: de aanwezigheid van schilfering.
Bij granuloma annulare is het huidoppervlak meestal glad. De ring wordt gevormd door kleine huidkleurige tot lichtrode papels die samen een cirkel vormen. Schilfers ontbreken doorgaans.
Bij tinea corporis is juist vaak sprake van een actieve, licht verheven rand met duidelijke schilfering. De laesie breidt zich geleidelijk naar buiten uit, terwijl in het centrum relatief rustige huid zichtbaar wordt.
Wanneer een ringvormige afwijking geen schilfering vertoont, neemt de kans op een schimmelinfectie aanzienlijk af.
Jeuk en blootstelling geven extra aanwijzingen
Ook de anamnese kan helpen bij het onderscheid.
Patiënten met tinea corporis ervaren vaak jeuk. Daarnaast is er regelmatig een duidelijke blootstellingsgeschiedenis, zoals contact met huisdieren, sportactiviteiten waarbij huidcontact voorkomt of gebruik van gedeelde sportmaterialen en kleedkamers.
Granuloma annulare veroorzaakt daarentegen vaak weinig tot geen klachten. Veel patiënten merken de afwijking vooral op vanwege het uiterlijk van de huid.
Let op de locatie van de huidafwijkingen
De voorkeurslocaties verschillen eveneens.
Granuloma annulare wordt relatief vaak gezien op de handruggen, voeten, polsen en enkels. De laesies ogen meestal rustig en tonen weinig tekenen van actieve ontsteking.
Tinea corporis kan vrijwel overal op de onbehaarde huid voorkomen en heeft geen uitgesproken voorkeur voor deze locaties.
Vooral ringvormige, niet-schilferende afwijkingen op handruggen of voeten passen daarom beter bij granuloma annulare dan bij een schimmelinfectie.
Aanvullend onderzoek voorkomt onjuiste behandeling
Wanneer de diagnose klinisch niet duidelijk is, kan aanvullend onderzoek uitkomst bieden.
Bij verdenking op tinea corporis wordt een kaliumhydroxidepreparaat (KOH) van huidschilfers uit de actieve rand beschouwd als een eenvoudige en effectieve eerste stap. Hiermee kunnen schimmeldraden direct worden aangetoond.
Wanneer de afwijkingen atypisch zijn, niet reageren op behandeling of wanneer de diagnose onzeker blijft, kan een huidbiopt worden overwogen. Histopathologisch onderzoek kan granuloma annulare bevestigen en andere aandoeningen uitsluiten.
Volgens experts is een veelgemaakte fout het starten van lokale corticosteroïden voordat een schimmelinfectie is uitgesloten. Hierdoor kunnen de ontstekingsverschijnselen tijdelijk afnemen, terwijl de onderliggende infectie juist verder uitbreidt.
Behandeling vraagt om een juiste diagnose
Het onderscheid tussen beide aandoeningen heeft directe therapeutische consequenties.
Tinea corporis wordt behandeld met lokale of, bij uitgebreidere infecties, systemische antimycotica. Zonder behandeling kan de infectie persisteren of zich verder verspreiden.
Granuloma annulare heeft vaak een goedaardig en zelflimiterend beloop. In veel gevallen volstaat uitleg en afwachtend beleid. Wanneer behandeling gewenst is vanwege klachten of cosmetische bezwaren, kunnen lokale of intralaesionale corticosteroïden worden overwogen.
Praktische boodschap voor de huisarts
Bij een ringvormige huidafwijking is de vorm alleen onvoldoende voor een diagnose. De aanwezigheid van schilfering blijft de meest bruikbare klinische aanwijzing om een schimmelinfectie van granuloma annulare te onderscheiden. Een gladde, nauwelijks symptomatische laesie op handruggen of voeten past eerder bij granuloma annulare, terwijl een jeukende ring met een schilferende actieve rand juist doet denken aan tinea corporis.
Bij twijfel kunnen een KOH-preparaat of huidbiopt onnodige behandelingen voorkomen en bijdragen aan een snellere juiste diagnose.
