Psychische klachten onder adolescenten, en met name onder meisjes, nemen al jaren toe. Angst, somberheid en stress vormen steeds vaker aanleiding voor consulten in de huisartsenpraktijk. Praten over gevoelens wordt doorgaans gezien als een beschermende factor, maar nieuw onderzoek laat zien dat dit niet altijd het geval is. Wanneer gesprekken tussen vriendinnen blijven hangen in het herhaaldelijk bespreken van dezelfde negatieve gedachten en emoties, kan dit juist bijdragen aan het in stand houden van psychische klachten.
Onderzoekers van Hogeschool Rotterdam onderzoeken momenteel of een speciaal ontwikkelde training deze zogenoemde coruminatie kan verminderen. De eerste ervaringen zijn positief en het programma wordt binnenkort ook onderzocht bij leerlingen in de bovenbouw van de basisschool.
Wat is corumineren?
Corumineren is een vorm van gezamenlijk piekeren waarbij twee vrienden of vriendinnen langdurig blijven praten over zorgen, negatieve gebeurtenissen of emoties zonder tot oplossingen te komen. De gesprekken leveren vaak erkenning en verbondenheid op, maar kunnen tegelijkertijd leiden tot een versterking van negatieve denkpatronen.
Het onderscheid met een steunend gesprek is belangrijk. Sociale steun helpt mensen doorgaans beter om emoties te verwerken en problemen op te lossen. Bij corumineren verschuift de aandacht echter steeds opnieuw naar dezelfde negatieve gedachten, waardoor emoties juist kunnen worden versterkt.
Vooral bij adolescente meisjes lijkt deze vorm van interactie relatief vaak voor te komen.
Waarom kan gezamenlijk piekeren schadelijk zijn?
Volgens de onderzoekers zorgt corumineren ervoor dat het stresssysteem actief blijft, ondanks het gevoel van veiligheid dat een gesprek met een goede vriendin juist oproept.
Tijdens dergelijke gesprekken blijven negatieve verwachtingen voortdurend geactiveerd. Het lichaam reageert hierop met fysiologische stressreacties, terwijl de ervaren emotionele steun tegelijkertijd de indruk geeft dat het gesprek helpend is.
Hierdoor ontstaat een paradox: meisjes voelen zich gehoord, maar verlaten het gesprek vaak zonder dat hun stressniveau daadwerkelijk afneemt of problemen worden opgelost.
Deze bevinding sluit aan bij eerder onderzoek waaruit blijkt dat repetitief piekeren een belangrijke rol speelt bij het ontstaan en onderhouden van angst- en stemmingsstoornissen.
Nieuw programma richt zich op emotieregulatie
Om deze vicieuze cirkel te doorbreken ontwikkelden onderzoekers een trainingsprogramma waarin vriendinnenduo’s gedurende meerdere weken samen oefeningen uitvoeren.
De interventie is gebaseerd op mindfulness, maar combineert dit met inzichten uit de neurowetenschappen en emotieregulatie. Opvallend is dat deelnemers juist niet uitgebreid over hun problemen praten.
In plaats daarvan leren zij eerst lichamelijke stresssignalen herkennen en reguleren voordat zij emoties of moeilijke situaties bespreken.
De oefeningen bestaan onder andere uit ademhalingstechnieken, aandachtsoefeningen en eenvoudige lichaamsgerichte interventies die gericht zijn op het verminderen van fysiologische stress.
Volgens de onderzoekers kan hierdoor de behoefte aan gezamenlijk piekeren afnemen.
Vroege signalering van repetitief piekeren
Voor huisartsen en praktijkondersteuners kan het zinvol zijn om bij adolescenten niet alleen te vragen óf zij met vrienden over hun problemen praten, maar ook hóe deze gesprekken verlopen.
Wanneer jongeren aangeven steeds opnieuw dezelfde zorgen te bespreken zonder dat dit verlichting geeft of oplossingen oplevert, kan sprake zijn van corumineren. Dit patroon kan bijdragen aan het persisteren van angst-, stress- en depressieve klachten.
Het herkennen van dergelijke interactiepatronen kan aanvullende aanknopingspunten bieden voor psycho-educatie en begeleiding.
Aansluiting bij bestaande behandelprincipes
Hoewel het huidige onderzoek zich nog in een experimentele fase bevindt, sluiten de gebruikte technieken goed aan bij bestaande behandelprincipes binnen de GGZ.
Zowel cognitieve gedragstherapie, mindfulness-based interventies als Acceptance and Commitment Therapy (ACT) besteden aandacht aan het herkennen van automatische gedachten, het verminderen van piekeren en het vergroten van psychologische flexibiliteit.
Ook lichaamsgerichte technieken die gericht zijn op het reguleren van het autonome zenuwstelsel krijgen steeds meer aandacht binnen de behandeling van stressgerelateerde klachten.
Mogelijke rol in preventie
De onderzoekers verwachten dat dergelijke trainingen niet alleen geschikt zijn voor meisjes met bestaande klachten, maar mogelijk ook preventief kunnen worden ingezet.
Om die reden wordt het programma binnenkort ook onderzocht bij leerlingen uit groep 7 en 8 van de basisschool. De hypothese is dat vroegtijdige aandacht voor emotieregulatie en stressherkenning kan bijdragen aan een betere mentale veerkracht tijdens de overgang naar de middelbare school.
Of deze aanpak daadwerkelijk leidt tot minder psychische klachten moet nog blijken uit vervolgonderzoek.
Nog geen conclusies mogelijk
Het onderzoek bevindt zich momenteel nog in de uitvoeringsfase. De eerste ervaringen van deelnemers zijn positief, maar over de effectiviteit kunnen nog geen definitieve uitspraken worden gedaan.
De onderzoekers volgen een grotere groep meisjes om vast te stellen of de interventie daadwerkelijk leidt tot minder corumineren en een betere mentale gezondheid. De definitieve onderzoeksresultaten worden de komende jaren verwacht.
Tot slot
Praten over gevoelens blijft een belangrijke beschermende factor voor de mentale gezondheid van jongeren, maar gesprekken zijn niet altijd helpend. Wanneer vriendinnen blijven hangen in gezamenlijk piekeren zonder oplossingsrichting, kan dit psychische klachten juist versterken.
Nieuw onderzoek richt zich daarom op het verbeteren van emotieregulatie en het doorbreken van coruminatie. Hoewel de effectiviteit nog moet worden aangetoond, sluit deze benadering goed aan bij bestaande inzichten over piekeren, stressregulatie en preventie van angst- en stemmingsklachten. Voor de eerstelijn kan het herkennen van corumineren een waardevolle aanvulling zijn op de beoordeling van psychische klachten bij adolescenten.
