Mannen presenteren zich in de huisartsenpraktijk vaak met een ander klachtenpatroon dan vrouwen. Over het algemeen consulteren mannen minder frequent, maar wanneer zij zich melden is er relatief vaker sprake van somatische problematiek. Daarnaast komen bepaalde aandoeningen bij mannen vaker voor of presenteren zich op een andere manier.
Voor de huisarts is het relevant om inzicht te hebben in de meest voorkomende klachten bij mannen en de onderliggende aandoeningen, mede omdat een deel van deze klachten laat wordt gepresenteerd. Epidemiologische kennis helpt bij het prioriteren binnen de differentiaaldiagnose en bij het herkennen van patronen.
Urologische klachten en benigne prostaathyperplasie
Mictieklachten behoren tot de meest voorkomende redenen voor consult bij oudere mannen. Benigne prostaathyperplasie komt frequent voor en neemt toe met de leeftijd. Histologische vergroting van de prostaat wordt gezien bij ongeveer 50 procent van de mannen boven de 60 jaar en tot 80 procent boven de 80 jaar.
Patiënten presenteren zich met klachten zoals een verminderde urinestraal, nycturie, nadruppelen en een gevoel van onvolledige blaaslediging. De ernst van de klachten varieert en correleert niet altijd met de grootte van de prostaat.
Het onderscheid tussen benigne klachten en maligniteit blijft klinisch relevant, vooral bij alarmsymptomen zoals hematurie of gewichtsverlies.
Erectiele disfunctie
Erectiele disfunctie komt frequent voor en heeft zowel somatische als psychogene oorzaken. De prevalentie neemt toe met de leeftijd en ligt rond de 20 procent bij mannen tussen de 40 en 70 jaar, oplopend tot meer dan 50 procent bij oudere leeftijdsgroepen.
De aandoening hangt sterk samen met cardiovasculaire risicofactoren zoals diabetes mellitus, hypertensie en roken. In veel gevallen is erectiele disfunctie een vroeg teken van onderliggende vasculaire problematiek.
Naast lichamelijke oorzaken spelen ook psychologische factoren een rol, zoals stress en prestatieangst.
Cardiovasculaire aandoeningen
Hart- en vaatziekten vormen een belangrijke oorzaak van morbiditeit en mortaliteit bij mannen. In vergelijking met vrouwen ontwikkelen mannen gemiddeld op jongere leeftijd cardiovasculaire aandoeningen.
De presentatie is vaker klassiek, met klachten zoals thoracale pijn op de borst, uitstralend naar arm of kaak. Risicofactoren zoals roken, overgewicht en een sedentaire leefstijl komen relatief vaak voor.
De incidentie van myocardinfarcten is hoger bij mannen op middelbare leeftijd, hoewel het verschil op latere leeftijd afneemt.
Psychische klachten
Hoewel mannen minder vaak hulp zoeken voor psychische klachten, komen depressie en angststoornissen ook bij mannen veel voor. De prevalentie van depressieve stoornissen ligt lager dan bij vrouwen, maar de impact kan aanzienlijk zijn.
Bij mannen presenteren psychische klachten zich vaker met somatische symptomen, prikkelbaarheid of middelengebruik. Daarnaast is het suïciderisico bij mannen hoger dan bij vrouwen.
Het herkennen van deze atypische presentatie is van belang voor het klinisch redeneren.
Musculoskeletale klachten
Rugklachten en gewrichtspijn behoren tot de meest voorkomende klachten bij mannen. Lage rugpijn heeft een lifetime prevalentie van meer dan 70 procent en is een belangrijke oorzaak van ziekteverzuim.
De klachten zijn vaak aspecifiek en multifactorieel, met een rol voor fysieke belasting, houding en psychosociale factoren. Chronische klachten kunnen leiden tot beperkingen in functioneren.
Huidafwijkingen
Dermatologische klachten komen regelmatig voor, waaronder eczeem, psoriasis en infecties. Daarnaast wordt huidkanker vaker gezien bij mannen, met name basaalcelcarcinoom en plaveiselcelcarcinoom.
Mannen hebben vaak een hogere cumulatieve blootstelling aan ultraviolet licht en gebruiken minder frequent zonbescherming, wat bijdraagt aan het risico.
Seksueel overdraagbare aandoeningen
SOA’s komen voor bij mannen van verschillende leeftijden, maar vooral bij jongere mannen en mannen met wisselende seksuele contacten. Infecties zoals chlamydia en gonorroe kunnen asymptomatisch verlopen, maar ook klachten geven zoals urethrale afscheiding en dysurie.
Screening en tijdige diagnostiek spelen een rol in het beperken van transmissie en complicaties.
Metabole aandoeningen
Diabetes mellitus type 2 en obesitas komen frequent voor bij mannen. De prevalentie van diabetes ligt rond de 6 tot 7 procent in de volwassen populatie en neemt toe met de leeftijd.
Metabole aandoeningen gaan vaak samen met andere risicofactoren zoals hypertensie en dyslipidemie. Deze combinatie verhoogt het risico op cardiovasculaire complicaties.
Tot slot
De meest voorkomende klachten bij mannen in de huisartsenpraktijk betreffen urologische, cardiovasculaire, psychische en musculoskeletale problematiek. Erectiele disfunctie en metabole aandoeningen vormen belangrijke signalen voor onderliggende systemische ziekte.
Het herkennen van patronen en het meenemen van epidemiologische gegevens kan bijdragen aan een gerichtere diagnostiek en betere inschatting van risico’s.
Veelgestelde vragen voor huisartsen
Welke klacht bij mannen is vaak een eerste signaal van onderliggende ziekte?
Erectiele disfunctie kan een vroeg teken zijn van cardiovasculaire aandoeningen.
Hoe vaak komt benigne prostaathyperplasie voor?
Histologisch komt prostaatvergroting voor bij ongeveer de helft van de mannen boven de 60 jaar.
Presenteren mannen psychische klachten anders dan vrouwen?
Ja, mannen presenteren vaker met somatische klachten, prikkelbaarheid of middelengebruik in plaats van uitgesproken stemmingsklachten.
Welke aandoening veroorzaakt de meeste sterfte bij mannen?
Hart- en vaatziekten vormen de belangrijkste doodsoorzaak bij mannen.
Hoe vaak komen rugklachten voor?
De lifetime prevalentie van lage rugpijn ligt boven de 70 procent.
Wanneer moet je denken aan een SOA bij mannen?
Bij urethrale klachten, maar ook bij risicogedrag zonder duidelijke symptomen, gezien het asymptomatische beloop van sommige infecties.
