Folliculitis is een ontsteking van de haarfollikel die zich presenteert met pustels en papels rond haren. De aandoening komt frequent voor en kan uiteenlopende oorzaken hebben, variërend van infectieus tot mechanisch of irritatief. In de meeste gevallen is het beloop mild, maar recidieven komen regelmatig voor.
Pathofysiologie
Folliculitis ontstaat door ontsteking van de haarfollikel, vaak als gevolg van:
- bacteriële infectie (meestal Staphylococcus aureus)
- occlusie of wrijving
- irritatie door scheren of cosmetica
- verstoring van de huidbarrière
Daarnaast kunnen ook gisten (Malassezia) of, zeldzamer, dermatofyten een rol spelen.
Klinisch beeld
Kenmerkende symptomen
- erythemateuze papels of pustels gecentreerd rond een haar
- soms jeuk of pijn
- beperkte uitbreiding, vaak oppervlakkig
Voorkeurslocaties
- behaarde gebieden zoals baardstreek
- romp en billen
- dijen
- hoofdhuid
Bij oppervlakkige folliculitis blijft de ontsteking beperkt tot de follikel. Diepere vormen kunnen leiden tot furunkels.
Oorzaken en risicofactoren
Infectieuze oorzaken
- Staphylococcus aureus (meest voorkomend)
- Pseudomonas aeruginosa (bijvoorbeeld “hot tub folliculitis”)
- gisten (Malassezia)
Niet-infectieuze factoren
- scheren (pseudofolliculitis barbae)
- occlusieve kleding
- overmatig zweten
- gebruik van vette producten
Predisponerende factoren
- diabetes mellitus
- immunosuppressie
- frequente huidbeschadiging
Diagnostiek
De diagnose wordt meestal klinisch gesteld.
Aanvullend onderzoek
Overweeg bij:
- therapieresistente of recidiverende folliculitis
- atypische presentatie
mogelijk:
- kweek (bacterieel of mycologisch)
- beoordeling van onderliggende factoren
Differentiële diagnose
- acne vulgaris (met comedonen)
- hidradenitis suppurativa
- impetigo
- keratosis pilaris
- pseudofolliculitis barbae
Een juiste differentiatie is van belang voor de behandelkeuze.
Behandeling in de eerste lijn
De behandeling hangt af van de ernst en de onderliggende oorzaak.
Algemene maatregelen
- vermijden van irriterende factoren (scheren, strakke kleding)
- goede hygiëne
- gebruik van milde huidverzorgingsproducten
Lokale behandeling
Bij milde, beperkte folliculitis:
- antiseptische middelen (bijv. chloorhexidine)
- lokale antibiotica (bijv. fusidinezuur, kortdurend)
Langdurig gebruik van lokale antibiotica wordt afgeraden in verband met resistentie.
Systemische behandeling
Bij uitgebreide of diepe folliculitis:
- orale antibiotica gericht op Staphylococcus aureus (bijv. flucloxacilline)
De duur van de behandeling is doorgaans 7–10 dagen, afhankelijk van het klinisch beeld.
Specifieke vormen
Pseudomonas folliculitis
- vaak self-limiting
- eventueel symptomatische behandeling
Malassezia folliculitis
- behandeling met antimycotica (lokaal of systemisch)
Recidiverende folliculitis
Bij terugkerende klachten is het zinvol om:
- dragerschap van Staphylococcus aureus te overwegen (bijv. neusdragerschap)
- hygiënemaatregelen te optimaliseren
- eventueel dekolonisatie te bespreken
Indicaties voor verwijzing
- therapieresistente folliculitis
- vermoeden van diepere infecties (furunkels, carbunkels)
- diagnostische onzekerheid
- vermoeden van onderliggende dermatologische aandoening
Begeleiding en voorlichting
Patiënten kunnen worden geïnformeerd over:
- het vaak goedaardige karakter van de aandoening
- het belang van hygiënische maatregelen
- vermijden van uitlokkende factoren
Bij recidieven is uitleg over onderhoud en preventie van belang.
Tot slot
Folliculitis is een veelvoorkomende aandoening met doorgaans een mild beloop. De huisarts kan in de meeste gevallen de diagnose stellen en behandeling starten. Door aandacht voor onderliggende oorzaken en gerichte therapie kan het aantal recidieven worden beperkt.
