Obesitas groeit uit tot wereldwijd volksgezondheidsprobleem

Obesitas behoort wereldwijd tot de snelst groeiende gezondheidsproblemen. Waar ernstig overgewicht vroeger vooral werd gezien in welvarende landen, stijgt het aantal mensen met obesitas inmiddels in vrijwel alle delen van de wereld.

Volgens recente analyses van de WHO en NCD Risk Factor Collaboration leven wereldwijd inmiddels meer dan één miljard mensen met obesitas. Het aantal volwassenen met obesitas is sinds 1990 meer dan verdubbeld, terwijl obesitas bij kinderen en adolescenten zelfs verviervoudigde.

Daarmee ontwikkelt obesitas zich steeds meer van individueel gezondheidsprobleem naar een structurele uitdaging voor gezondheidszorgsystemen, economieën en preventiebeleid.

 

Wereldwijde stijging in overgewicht en obesitas

Wereldwijd heeft inmiddels ongeveer 43 procent van de volwassenen overgewicht. In veel landen stijgt daarnaast ook het percentage mensen met ernstige obesitas, oftewel een BMI boven de 30.

De sterkste stijgingen worden gezien in landen waar voedingspatronen snel veranderen en lichamelijke activiteit afneemt. Vooral verstedelijking, ultrabewerkte voeding, sedentair gedrag en sociaaleconomische factoren spelen hierbij een belangrijke rol.

Opvallend is dat obesitas tegenwoordig niet alleen voorkomt in hoge-inkomenslanden. Ook midden- en lage-inkomenslanden laten sterke stijgingen zien, vaak gecombineerd met andere voedingsproblemen.

 

Grote verschillen tussen landen

Hoewel obesitas wereldwijd toeneemt, bestaan grote verschillen tussen landen.

Volgens gegevens van de World Obesity Federation behoren de hoogste percentages obesitas tot landen zoals de Verenigde Staten, Qatar, Saoedi-Arabië en verschillende eilandstaten in de Stille Oceaan. In sommige van deze landen heeft meer dan 40 procent van de bevolking obesitas.

Landen zoals Japan, Zuid-Korea en Vietnam laten juist relatief lage percentages zien. Daar spelen culturele voedingspatronen, leefstijl en verschillen in voedselomgeving mogelijk een rol.

De internationale verschillen maken duidelijk dat obesitas niet uitsluitend een individueel probleem is, maar sterk samenhangt met maatschappelijke en omgevingsfactoren.

 

Obesitas en chronische ziekte

De wereldwijde stijging van obesitas hangt samen met een toename van chronische aandoeningen zoals:

• diabetes mellitus type 2
• hart- en vaatziekten
• hypertensie
• slaapapneu
• artrose
• verschillende vormen van kanker

Daarnaast heeft obesitas invloed op kwaliteit van leven, psychische gezondheid en arbeidsparticipatie.

Binnen de gezondheidszorg neemt daardoor ook de druk op zorgsystemen toe, onder meer door hogere zorgkosten en toenemende behoefte aan langdurige behandeling.

 

Obesitas in Europa

Europa behoort tot de zwaarste regio’s ter wereld

Ook binnen Europa stijgen de cijfers al jaren. In veel Europese landen heeft inmiddels meer dan de helft van de volwassen bevolking overgewicht.

Volgens Europese vergelijkingen behoren Malta, Hongarije en Kroatië tot de landen met de hoogste percentages obesitas. In meerdere Europese landen heeft meer dan één op de vijf volwassenen obesitas.

De WHO waarschuwt al langer dat obesitas in Europa een van de grootste preventieve gezondheidsuitdagingen van deze eeuw vormt.

 

Zuid- en Oost-Europa laten hogere cijfers zien

Binnen Europa bestaan duidelijke regionale verschillen. Vooral Zuid- en Oost-Europese landen laten relatief hoge percentages obesitas zien.

Bij kinderen worden opvallend hoge percentages overgewicht gezien in landen zoals Griekenland, Malta en Hongarije. In sommige leeftijdsgroepen heeft daar ongeveer een derde van de jongens overgewicht.

Noordwest-Europese landen zoals Nederland en Zwitserland scoren gemiddeld iets gunstiger, al stijgen ook daar de cijfers gestaag.

 

Leefstijl en sociaaleconomische verschillen

Binnen Europa hangen obesitascijfers sterk samen met sociaaleconomische omstandigheden.

Mensen met een lagere opleiding of lager inkomen hebben gemiddeld vaker obesitas. Factoren zoals toegang tot gezonde voeding, werkbelasting, stress, slaaptekort en beweegmogelijkheden spelen hierbij een rol.

Daarnaast groeit de aandacht voor de invloed van de voedselindustrie, marketing van ultrabewerkte voeding en veranderende leefomgevingen op gewichtstoename.

 

Obesitas in Nederland

Meer dan helft van de volwassenen heeft overgewicht

Ook in Nederland stijgt het aantal mensen met overgewicht al decennialang.

Volgens recente cijfers heeft ongeveer 50 procent van de Nederlandse volwassenen overgewicht. Bij ongeveer 15 tot 16 procent is sprake van obesitas.

Daarmee behoort Nederland nog steeds tot de landen met relatief lagere percentages binnen Europa, maar de stijgende trend blijft zorgwekkend.

 

Obesitas in Nederland verdrievoudigd sinds jaren tachtig

De groei over langere termijn is opvallend. Begin jaren tachtig had ongeveer 5 procent van de Nederlandse volwassenen obesitas. In 2023 lag dat percentage rond de 16 procent.

Ook ernstige vormen van obesitas nemen toe. Het aantal mensen met morbide obesitas, een BMI boven de 40, ligt tegenwoordig aanzienlijk hoger dan enkele decennia geleden.

Deze ontwikkeling zorgt voor toenemende druk op huisartsenpraktijken, ziekenhuizen en chronische zorg.

 

Overgewicht bij kinderen en jongeren

Ook onder Nederlandse kinderen blijft overgewicht een belangrijk aandachtspunt.

Bij kinderen tussen 4 en 17 jaar heeft ongeveer 12 procent overgewicht. Een kleiner deel daarvan heeft obesitas.

Hoewel Nederland internationaal relatief gunstig scoort, bestaan ook hier duidelijke verschillen tussen regio’s en sociaaleconomische groepen.

Vroege gewichtstoename verhoogt het risico op obesitas en chronische aandoeningen op volwassen leeftijd.

 

Obesitas als multifactorieel probleem

De huidige visie binnen de geneeskunde beschouwt obesitas steeds minder als uitsluitend leefstijlprobleem.

Factoren die bijdragen aan obesitas zijn onder andere:

• genetische aanleg
• hormonale regulatie
• psychologische factoren
• medicatiegebruik
• slaaptekort
• stress
• sociaaleconomische omstandigheden
• voedselomgeving

Daardoor groeit de aandacht voor obesitas als chronische aandoening in plaats van alleen een kwestie van wilskracht of gedrag.

 

Toename van medische behandeling

Door de stijgende prevalentie neemt ook de vraag naar behandeling toe.

Binnen Nederland groeit het gebruik van:

• gecombineerde leefstijlinterventies
• obesitasmedicatie zoals GLP-1 agonisten
• bariatrische chirurgie
• multidisciplinaire obesitaszorg

Daarnaast verschuift de aandacht steeds meer naar langdurige begeleiding en preventie.

 

Verwachtingen voor de toekomst

Internationale gezondheidsorganisaties verwachten dat obesitas wereldwijd verder zal toenemen wanneer huidige trends aanhouden.

Voor Nederland voorspellen verschillende scenario’s verdere stijging van obesitas en daarmee samenhangende aandoeningen zoals diabetes type 2 en hart- en vaatziekten.

Daardoor groeit de noodzaak voor structurele preventie, vroegsignalering en multidisciplinaire behandeling.

 

Veelgestelde vragen

Hoeveel mensen hebben wereldwijd obesitas?

Wereldwijd leven inmiddels meer dan één miljard mensen met obesitas.

 

Is obesitas wereldwijd toegenomen?

Ja, het aantal volwassenen met obesitas is sinds 1990 meer dan verdubbeld.

 

Welke Europese landen hebben de hoogste cijfers?

Onder andere Malta, Hongarije en Kroatië scoren hoog binnen Europa.

 

Hoeveel Nederlanders hebben obesitas?

Ongeveer 15 tot 16 procent van de Nederlandse volwassenen heeft obesitas.

 

Is obesitas in Nederland toegenomen?

Ja, sinds de jaren tachtig is het percentage verdrievoudigd.

 

Waarom neemt obesitas wereldwijd toe?

Door een combinatie van veranderde voeding, minder beweging, verstedelijking en sociaaleconomische factoren.