Wat is het NEMESIS-onderzoek?
NEMESIS staat voor Netherlands Mental Health Survey and Incidence Study en is een grootschalig, longitudinaal bevolkingsonderzoek naar psychische aandoeningen in Nederland. Het onderzoek wordt uitgevoerd door het Trimbos-instituut en heeft als doel inzicht te geven in het vóórkomen, ontstaan en beloop van psychische stoornissen in de algemene bevolking.
Er zijn meerdere rondes uitgevoerd, waarvan NEMESIS-1 (jaren ’90), NEMESIS-2 (2007–2009) en NEMESIS-3 (gestart in recente jaren) de belangrijkste zijn. Door herhaalde metingen kan niet alleen prevalentie worden vastgesteld, maar ook incidentie en herstel.
Prevalentie van psychische aandoeningen
Uit NEMESIS-2 blijkt dat ongeveer 40% van de Nederlandse bevolking ooit in het leven een psychische aandoening heeft gehad. In een periode van 12 maanden ligt dit percentage rond de 18%.
De meest voorkomende stoornissen zijn:
- angststoornissen (ongeveer 10-12% per jaar)
- stemmingsstoornissen, waaronder depressie (ongeveer 5-6% per jaar)
- middelenstoornissen (ongeveer 3-5%)
Deze cijfers onderstrepen dat psychische problematiek een substantieel onderdeel vormt van de zorgvraag in de huisartsenpraktijk.
Incidentie en beloop
Naast prevalentie geeft NEMESIS inzicht in het ontstaan van nieuwe stoornissen. Jaarlijks ontwikkelt een deel van de bevolking een nieuwe psychische aandoening, waarbij jongvolwassenen een verhoogd risico hebben.
Het beloop is vaak episodisch. Een aanzienlijk deel van de patiënten herstelt binnen een jaar, maar recidieven komen frequent voor. Met name bij depressieve stoornissen is de kans op terugval aanzienlijk.
Chronisch beloop komt voor bij een kleinere, maar klinisch relevante groep patiënten.
Risicofactoren
NEMESIS heeft verschillende risicofactoren in kaart gebracht die samenhangen met het ontstaan van psychische aandoeningen. Hierbij spelen zowel biologische als psychosociale factoren een rol.
Belangrijke factoren zijn onder andere:
- eerdere psychische klachten
- traumatische ervaringen
- lage sociaaleconomische status
- beperkte sociale steun
Daarnaast blijkt dat comorbiditeit frequent voorkomt, zowel tussen psychische stoornissen onderling als met somatische aandoeningen.
Zorggebruik en onderbehandeling
Een belangrijk inzicht uit het NEMESIS-onderzoek is dat niet alle mensen met een psychische aandoening zorg ontvangen. Slechts een deel van de mensen met een stoornis komt in contact met de gezondheidszorg.
Dit geldt met name voor milde tot matige klachten en voor bepaalde groepen, zoals mannen en mensen met een migratieachtergrond. Hierdoor blijft een deel van de problematiek onder de radar.
Relevantie voor de huisartsenpraktijk
De cijfers uit NEMESIS laten zien dat psychische aandoeningen frequent voorkomen en vaak een recidiverend karakter hebben. Veel patiënten presenteren zich niet met een duidelijke hulpvraag op psychisch gebied, maar met somatische klachten.
Dit vraagt om alertheid bij aspecifieke klachten zoals vermoeidheid, slaapproblemen en pijn zonder duidelijke somatische verklaring. Het herkennen van onderliggende psychische problematiek blijft een belangrijk onderdeel van het consult.
Daarnaast onderstrepen de gegevens het belang van laagdrempelige zorg en goede toegankelijkheid van behandeling.
Ontwikkelingen in NEMESIS-3
De derde ronde van het onderzoek richt zich onder andere op veranderingen in prevalentie over tijd, de invloed van maatschappelijke ontwikkelingen en het gebruik van zorg.
Nieuwe thema’s zijn onder meer:
- digitalisering van zorg
- invloed van stress en maatschappelijke druk
- veranderingen in middelengebruik
Hiermee blijft het onderzoek relevant voor actuele ontwikkelingen in de gezondheidszorg.
Veelgestelde vragen voor huisartsen
Hoe vaak komen psychische aandoeningen voor volgens NEMESIS?
Ongeveer 40% van de bevolking krijgt ooit in het leven een psychische aandoening, en circa 18% heeft jaarlijks een stoornis.
Welke stoornissen komen het meest voor?
Angststoornissen en depressieve stoornissen zijn het meest prevalent.
Hoe vaak zoeken patiënten hulp?
Slechts een deel van de patiënten met psychische klachten zoekt of ontvangt zorg, waardoor onderbehandeling voorkomt.
