Een andere kijk op gezondheid
Positieve Gezondheid, ontwikkeld door Machteld Huber, verschuift de focus van ziekte en beperkingen naar functioneren en aanpassingsvermogen. In plaats van de vraag “wat mankeert iemand?” staat centraal: “hoe gaat het met iemand in het dagelijks leven?”
Het model onderscheidt zes dimensies van gezondheid, waaronder lichamelijk functioneren, mentaal welbevinden en zingeving. In de praktijk is het vooral een manier om het gesprek te verbreden, met name bij chronische of onbegrepen klachten.
Wanneer dit model echt iets toevoegt
Het model komt vooral tot zijn recht wanneer de medische verklaring beperkt is, of wanneer klachten niet volledig verdwijnen ondanks behandeling. Denk aan chronische pijn, vermoeidheid, psychische klachten of multimorbiditeit.
In zulke situaties helpt het om het gesprek los te maken van alleen de diagnose en ruimte te geven aan functioneren, kwaliteit van leven en wat voor de patiënt belangrijk is.
Stap 1: Het gesprek openen buiten de klacht
De toepassing begint vaak met een kleine verschuiving in het consult. In plaats van direct te focussen op de klacht, wordt het gesprek breder geopend.
Een vraag als: “Hoe gaat het in het algemeen met u?” kan al een ander perspectief geven. Het doel is om de patiënt uit te nodigen om verder te kijken dan alleen de symptomen.
Bij sommige patiënten komt dit vanzelf, bij anderen vraagt het meer doorvragen.
Stap 2: Verkennen van verschillende levensdomeinen
In deze fase wordt gekeken naar meerdere aspecten van het leven van de patiënt. Niet systematisch als een checklist, maar meer als een verkennend gesprek.
Een patiënt met chronische vermoeidheid kan bijvoorbeeld aangeven dat het lichamelijk niet goed gaat, maar ook dat er spanningen op het werk zijn en dat sociale contacten zijn afgenomen.
Door deze domeinen te benoemen ontstaat een breder beeld van de situatie.
Stap 3: De vraag achter de klacht herkennen
Vaak zit er onder de medische vraag een andere behoefte. Dat kan gaan over controle, zingeving, autonomie of functioneren.
Bijvoorbeeld: een patiënt met COPD vraagt om betere medicatie, maar blijkt vooral moeite te hebben met het verlies van zelfstandigheid.
Het herkennen van deze laag verandert de richting van het consult.
Stap 4: Aansluiten bij wat voor de patiënt belangrijk is
In plaats van alleen medische doelen te formuleren, wordt gekeken naar wat de patiënt zelf belangrijk vindt.
Een patiënt hoeft niet altijd “klachtenvrij” te worden om beter te functioneren. Soms is het belangrijker dat iemand weer een bepaalde activiteit kan oppakken, zoals werken of sociale contacten onderhouden.
De huisarts helpt om deze doelen te verhelderen en realistisch te maken.
Stap 5: Kleine, haalbare stappen formuleren
De vertaalslag naar beleid gebeurt via kleine stappen. Niet alles hoeft tegelijk aangepakt te worden.
Bijvoorbeeld: een patiënt met overbelasting en slaapproblemen kan starten met het aanpassen van dagstructuur, in plaats van direct meerdere interventies tegelijk.
De nadruk ligt op wat wél mogelijk is.
Stap 6: Volgen en bijstellen
Omdat het model uitgaat van een dynamisch proces, is het belangrijk om regelmatig terug te komen op gemaakte afspraken.
Wat werkte wel, wat niet? Zijn de doelen nog passend? Deze evaluatie maakt het model praktisch en voorkomt dat het bij een eenmalig gesprek blijft.
Praktijkvoorbeeld
Een patiënt komt herhaaldelijk op consult met vermoeidheidsklachten. Somatisch onderzoek levert geen duidelijke verklaring op.
Bij een klassieke benadering blijft het consult gericht op mogelijke oorzaken en aanvullend onderzoek.
Met Positieve Gezondheid verschuift het gesprek. De patiënt blijkt recent minder te werken, sociale contacten te hebben verminderd en moeite te hebben met het verlies van structuur.
De focus verschuift van “waar komt de vermoeidheid vandaan?” naar “hoe krijgt u weer grip op uw dag?” Er wordt afgesproken om te starten met een vaste dagindeling en één sociale activiteit per week.
De klacht verdwijnt niet direct, maar het functioneren verbetert.
Waar het in de praktijk soms schuurt
Het model kan te abstract blijven als het niet concreet wordt gemaakt. Alleen praten over “brede gezondheid” zonder duidelijke vertaling naar acties levert weinig op.
Ook kan het voor sommige patiënten te ver afstaan van hun hulpvraag, zeker wanneer zij een duidelijke medische oplossing verwachten.
Daarnaast vraagt het van de huisarts om los te laten dat elk consult tot een medische diagnose moet leiden.
Wat het oplevert in de praktijk
Wanneer het model goed wordt toegepast, verandert de dynamiek van het consult. Er ontstaat meer ruimte voor het verhaal van de patiënt en minder focus op alleen klachten.
Patiënten ervaren vaak meer regie, terwijl de huisarts minder druk voelt om direct met een oplossing te komen.
Het model draagt vooral bij aan consulten waarin de klassieke medische benadering tekortschiet.
Veelgestelde vragen voor huisartsen
Is Positieve Gezondheid een vervanging van het medische model?
Nee, het is een aanvulling. Somatische diagnostiek blijft de basis.
Wanneer gebruik je dit model het beste?
Bij chronische klachten, onbegrepen klachten en situaties waarin functioneren centraal staat.
Werkt dit bij alle patiënten?
Niet altijd. Sommige patiënten verwachten een duidelijke medische oplossing en staan minder open voor een bredere benadering.
Kost dit meer tijd?
In het begin kan het meer tijd kosten, maar het kan herhaalconsulten verminderen.
Hoe voorkom je dat het vaag blijft?
Door het gesprek altijd te vertalen naar concrete, haalbare stappen.
Wat is de grootste winst?
Dat het consult niet vastloopt wanneer er geen duidelijke medische verklaring is.
