Dermatitis is een veelvoorkomende huidaandoening in de eerstelijnszorg en omvat verschillende ontstekingsreacties van de huid. Patiënten presenteren zich vaak met klachten zoals roodheid, jeuk, schilfering of blaasjes. Voor huisartsen en andere zorgverleners is het belangrijk om de verschillende vormen van dermatitis te herkennen, omdat de oorzaak en behandeling per type verschillen.
In dit artikel wordt een praktisch overzicht gegeven van de meest voorkomende vormen van dermatitis, met focus op herkenning en beleid.
Wat is dermatitis?
Dermatitis is een verzamelterm voor huidontsteking. De aandoening kan acuut of chronisch verlopen en wordt vaak gekenmerkt door jeuk, erytheem en schilfering. Afhankelijk van de oorzaak kunnen ook vesikels, korstvorming of lichenificatie optreden.
De belangrijkste uitdaging in de eerstelijn is het onderscheiden van de verschillende vormen op basis van klinisch beeld en anamnese.
Atopisch eczeem: de meest voorkomende vorm
Atopisch eczeem, ook wel constitutioneel eczeem genoemd, is de meest voorkomende vorm van dermatitis. Het heeft een chronisch recidiverend karakter en gaat gepaard met een droge huid en vaak hevige jeuk.
De lokalisatie varieert met de leeftijd. Bij jonge kinderen zijn vooral het gelaat en de strekzijden aangedaan, terwijl bij volwassenen vooral de buigzijden betrokken zijn. De aandoening berust op een combinatie van genetische aanleg en een verstoorde huidbarrière.
De behandeling richt zich op het herstellen van de huidbarrière met indifferente zalven, aangevuld met topicale corticosteroïden bij opvlammingen.
Contactdermatitis: irritatief of allergisch
Contactdermatitis ontstaat door blootstelling aan externe factoren en kan worden onderverdeeld in een irritatieve en een allergische vorm.
Irritatieve contactdermatitis ontstaat door directe beschadiging van de huid, bijvoorbeeld door veelvuldig contact met water, zeep of chemicaliën. Dit komt vaak voor bij mensen met beroepen waarbij de handen intensief worden belast. De huid wordt droog, schilferig en kan kloven vertonen.
Allergische contactdermatitis is een vertraagde immuunreactie op een allergeen, zoals nikkel of parfum. De huidreactie is meestal scherp begrensd en gaat gepaard met jeuk en soms blaasjes. Het identificeren en vermijden van het allergeen is hier essentieel voor een succesvolle behandeling.
Seborroïsch eczeem: gelige schilfers en roodheid
Seborroïsch eczeem is goed herkenbaar aan roodheid met vettige, gelige schilfers. Het komt vooral voor op talgrijke gebieden zoals de hoofdhuid, wenkbrauwen en nasolabiale plooien.
De aandoening heeft vaak een chronisch en fluctuerend beloop. Een rol van de gist Malassezia wordt verondersteld. De behandeling bestaat meestal uit antimycotische shampoos of crèmes, eventueel gecombineerd met milde corticosteroïden.
Nummulair eczeem: muntvormige plekken
Nummulair eczeem kenmerkt zich door scherp begrensde, muntvormige plekken die vaak jeuken. Deze laesies bevinden zich meestal op de armen en benen en kunnen langdurig aanwezig zijn.
Een droge huid speelt vaak een rol in het ontstaan. De behandeling bestaat uit intensieve huidverzorging en het gebruik van topicale corticosteroïden.
Dyshidrotisch eczeem: blaasjes op handen en voeten
Dyshidrotisch eczeem, ook bekend als pompholyx, presenteert zich met kleine, met vocht gevulde blaasjes op handpalmen en voetzolen. De jeuk kan hevig zijn en soms gepaard gaan met een branderig gevoel.
De aandoening verloopt vaak in episoden en kan worden uitgelokt door factoren zoals stress of overmatig zweten. Behandeling met lokale corticosteroïden is meestal effectief.
Stase-eczeem: gerelateerd aan veneuze insufficiëntie
Stase-eczeem komt voor bij patiënten met chronische veneuze insufficiëntie en is gelokaliseerd op de onderbenen. De huid is rood, schilferend en kan nattend zijn. Vaak zijn er bijkomende tekenen zoals oedeem en varices.
De behandeling richt zich primair op de onderliggende veneuze problematiek, bijvoorbeeld met compressietherapie. Aanvullend kunnen corticosteroïden worden gebruikt om de ontsteking te verminderen.
Periorale dermatitis: rond de mond
Periorale dermatitis komt vooral voor bij jonge vrouwen en uit zich in papels en pustels rond de mond, waarbij de liprand meestal gespaard blijft. Er is vaak een verband met het gebruik van corticosteroïden in het gezicht.
De belangrijkste stap in de behandeling is het stoppen van deze medicatie. Indien nodig kan aanvullende therapie met antibiotica worden overwogen.
Asteatotisch eczeem: droge en gebarsten huid
Asteatotisch eczeem, ook wel eczema craquelé genoemd, wordt gekenmerkt door een droge, gebarsten huid met een typisch craquelé-patroon. Het komt vooral voor bij ouderen en is vaak gelokaliseerd op de onderbenen.
Factoren zoals overmatig wassen en een droge omgeving spelen een rol. Intensieve hydratatie van de huid is de belangrijkste behandeling.
Tot slot
Dermatitis omvat een breed spectrum aan huidaandoeningen met uiteenlopende oorzaken en klinische beelden. Voor de eerstelijnszorgverlener is het essentieel om patronen te herkennen in lokalisatie, beloop en uitlokkende factoren.
Hoewel de behandeling vaak bestaat uit een combinatie van huidverzorging en ontstekingsremming, is het aanpakken van de onderliggende oorzaak cruciaal voor een duurzaam resultaat. Vroege herkenning en gerichte behandeling kunnen klachten verminderen en de kwaliteit van leven van patiënten aanzienlijk verbeteren.
