Wat is de betekenis van ondertemperatuur bij infectieuze aandoeningen?

Infectieuze aandoeningen gaan over het algemeen gepaard met koorts. Koorts wordt in “de dikke Van Dale” gedefinieerd als een lichaamstemperatuur van meer dan 38,0°C bij ziekte, vaak gepaard gaand met vermoeidheid, snelle polsslag en ademhaling. Ondertemperatuur wordt gedefinieerd als een lichaamstemperatuur beneden de normale temperatuur van 36,5°C. Hypothermie wordt omschreven als het hebben van een te lage lichaamstemperatuur (1). In Harrison’s Principles of InternalMedicine wordt voor hypothermie een grens van 35,0°C aangehouden (2). Er is dus geen consensus over de grens waaronder men spreekt van ondertemperatuur.

Artikel bewaren

Je hebt een account nodig om artikelen in je profiel op te slaan

Login of Maak een account aan
04cn, 9.4.2020 013212 Usage: 01000_038_058 24.03.2019 ÄZ: Beim Vertrag zur Beatmungsentwöhnung sollen auch Hausärzte mitwirken. Senior patient with endotracheal tube Usage: Newspaper 01000 (2019) Usage: Newspaper 01000__ (20190325) Usage: Online (20190508) Usage: Online (20190508) Usage: Journal Inside 15033_011_005 (20190524) Usage: Online (20200901) *** Local Caption *** © pressmaster / stock.adobe.com

 

Temperatuurregulatie

Temperatuurregulatie vindt plaats in de hypothalamus, onder andere door temperatuur sensitieve neuronen (3). Bij een infectieuze aandoening komen pro-inflammatoire cytokines vrij zoals tumor necrosis factor-α (TNF-α), interleukine 6 (IL-6), IL-1 en б-interferon (4). Deze cytokines spelen een grote rol in de genese van koorts bij infecties. Zij binden aan specifieke receptoren nabij de preoptische regio van het anterieure deel van de hypothalamus (5,6). Hier activeert de interactie met de cytokine receptor het fosfolipase-A2, waardoor met behulp van plasma membraan arachidonzuur de cyclo-oxygenase pathway wordt geactiveerd.

Prostaglandine E2 diffundeert door de bloed-hersenbarrière, waar het de snelheid van vuren van de warmte sensitieve neuronen vermindert. Hierdoor wordt een cascade van reacties in gang gezet om warmteverlies te verminderen en warmteproductie te bevorderen, hetgeen zich klinisch uit als het hebben van koorts, tachypnoe, tachycardie, ventilatieperfusie afwijkingen en lactaat acidose (5,6,8).

Infecties

Niet alle patiënten met een infectieuze aandoening hebben een verhoogde lichaamstemperatuur. In een aantal gevallen is er sprake van ondertemperatuur, in de Engelstalige literatuur aangeduid als “hypothermia”. De definitie van hypothermie (“hypothermia”) is niet eenduidig, zoals eerder vermeld. De meeste studies beschouwen een temperatuur van < 35,5°C als hypothermie. Er wordt over het algemeen geen ondergrens voor de temperatuur aangegeven. Om voornoemde redenen is een temperatuur beneden de 36,0°C ook opgenomen in de criteria van het ontstekingssyndroom. In de literatuur is onderzoek gedaan naar de prognostische betekenis van hypothermie bij patiënten met sepsis. Daarnaast zijn er gegevens over de invloed van hypothermie rondom operaties op de incidentie van postoperatieve (wond-)infecties. Dit valt buiten het bestek van dit artikel.

Over de betekenis van ondertemperatuur bij infecties die niet tot sepsis leiden zijn geen evidence based gegevens in de literatuur bekend. Wel is bij ouderen met hypothermie beschreven dat dit in de meerderheid van de gevallen (78%) veroorzaakt wordt door een onderliggende infectie met sepsis (andere oorzaken zijn onder andere hypothyreoïdie, bijnierschorsinsufficiëntie, neuromusculaire ziekten, ondervoeding en hypoglykemie) (9). Onderliggende factoren die de incidentie van hypothermie verhogen waren in dit artikel hypoalbuminemie, cachexie en neuroleptische medicatie. De mortaliteit in deze groep ouderen met hypothermie was erg hoog (74%) en de auteurs adviseren op basis van hun gegevens om ouderen met hypothermie met antibiotica te behandelen voor een sepsis tenzij er een evidente andere oorzaak van de hypothermie wordt gevonden (9).

Wat betreft de betekenis van hypothermie bij sepsis zijn er met name gegevens over ernstige sepsis bij Intensive Care (IC) patiënten. Hypothermie komt voor bij ongeveer 10% van de patiënten met een ernstige sepsis. Deze patiënten hebben een hogere kans om te overlijden en hebben gemiddeld meer orgaandisfunctie en zij hebben een versterkte cytokine respons (10-13). Behandeling met ibuprofen gedurende 48 uur in een dosering van 10 mg/ kg (maximaal 800 mg) intraveneus elke 6 uur zou mogelijk de mortaliteit bij IC patiënten met ernstige sepsis verminderen (10). In een studie onder chirurgische patiënten met een ernstige sepsis werden bij patiënten met hypothermie naast een hogere mortaliteit ook onder andere meer neurologische disfunctie gevonden (13).

Samenvatting

Er zijn geen aanwijzingen in de literatuur over de betekenis van ondertemperatuur bij infectieuze aandoeningen die niet tot sepsis leiden, zoals in de huisartsenpraktijk voorkomt. Wel is bij patiënten met een ernstige sepsis op een Intensive Care de mortaliteit verhoogd en is er meer orgaandisfunctie indien er sprake is van hypothermie. Ook zijn er aanwijzingen dat bij deze patiënten meer neurologische disfunctie voorkomt en dat zij een versterkte cytokine respons hebben, die mogelijk geremd kan worden door middel van intraveneuze toediening van ibuprofen. Bij ouderen wordt hypothermie vaak veroorzaakt door sepsis. Deze kwetsbare patiënten dienen dan ook als zodanig behandeld te worden tenzij er een evidente andere oorzaak van hypothermie aanwezig is.

Auteurs: L.P.G. Derde en I.M. Hoepelman
Beeld: © pressmaster / stock.adobe.com

Referenties

  1. Van Dale Groot woordenboek van de Nederlandse taal 14e editie (2005).
    Google Scholar
  2. Kasper, D et al. Harrison’s Principals of Internal Medicine (2004).
    Google Scholar
  3. Adams, R, Victor, M, Ropper,A. Principles of Neurology, 6th edition (1997).
    Google Scholar
  4. Marik,PE, Zaloga, GP. Hypothermia and cytokines in septic shock. Norasept II Study Investigators. North American study of the safety and efficacy of murine monoclonal antibody to tumor necrosis factor for the treatment of septic shock. Intensive Care Med 2000; 26: 716-721.
    Google Scholar
  5. Mackowiak, PA. Concepts of fever. Arch Intern Med 1998; 158: 1870-81.
    Google Scholar
  6. Saper, CB, Breder, CD. The neurologic basis of fever. N Engl J Med 1994; 330: 1880-86.
    Google Scholar
  7. Mackowiak, PA et al. Concepts of fever: recent advances and lingering dogma. Clin Infect Dis 1997; 119-38.
    Google Scholar
  8. Bernard, GR et al. Prostacyclin and thromboxane A2 formation is increased in human sepsis syndrome. Effects of cyclooxygenase inhibition. Am Rev Respir Dis 1991; 144: 1095-101.
    Google Scholar
  9. Kramer, MR, Vandijk,J, Rosin, AJ. Mortality in elderly patients with thermoregulatory failure. Arch Intern Med 1998; 149: 1521-23.
    Google Scholar
  10. Arons, MM et al. Effects of ibuprofen on the physiology and survival of hypothermic sepsis. Ibuprofen in Sepsis Study Group. Crit Care Med 1999; 27: 699-707.
    Google Scholar
  11. Pittet, D et al. Bedside prediction of mortality from bacteremic sepsis. A dynamic analysis of ICU patients. Am J Respir Crit Care Med 1996; 153: 684-693.
    Google Scholar
  12. Brun-Buisson,C et al. Incidence, risk factors, and outcome of severe sepsis and septic shock in adults. A multicenter prospective study in intensive care units. French ICU Group for Severe Sepsis. JAMA 1995; 274: 968-74.
    Google Scholar
  13. Clemmer, TP et al. Hypothermia in the sepsis syndrome and clinical outcome. The Methylprednisolone Severe Sepsis Study Group. Crit Care Med 1992; 20: 1395-401.
    Google Scholar

Bron: © Bohn Stafleu van Loghum 2006
Beeld: © Anna Subbotina / Fotolia